Opinie

Solomoeders zijn niet zelfzuchtig maar nadenkend en ethisch

Dat solomoeders vaders (of mannen) zouden zien als 'theelepels sperma' is te simplistisch.

Gezinnen op de camping. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In zijn opiniestuk over ivf voor alleenstaanden klinkt Anton de Wit bezorgd. Hij springt in de bres voor het 'vermaledijde "ouderwetse" gezin van een vader en een moeder'.

Een gezin met twee ouders die elkaar steunen en in harmonie samenleven - vader-moeder óf vaders/moeders - lijkt mij prachtig. Hierover zijn De Wit en ik het eens: een idylle voor het kind. Maar hoe realistisch is ze tegenwoordig?

De Wit is niet overtuigd van Aleid Truijens' argument (24 juli): beter opgroeien bij één zorgzame alleenstaande ouder, dan in een gebroken gezin. Hij maakt een vergelijking tussen 'een goede frikadel' en 'bedorven broccoli'. De frikadel is dan die enkele zorgzame solomoeder; de broccoli de paar rotte appels aan traditionele gezinnen. Frikadel en broccoli, slecht versus gezond, zwart tegenover wit. De Wit gaat voorbij aan het grijs.

Omdat hij vanuit de norm redeneert, bestaan er voor hem geen andere alternatieven voor ivf dan het vader-moeder-gezin. Er is nog een 'traditioneel' alternatief: een onbekende man uit de kroeg. Volgens een vriendin en advocate - De Wit zou haar 'accidenteel single' noemen - veroorzaakt deze laatste optie juridisch gezien de minste ongemakken. Geen vechtscheiding, geen ingewikkelde ivf-procedures. Maar het scenario is onethisch: oneerlijk en kwetsend naar kroegman én kind. Een weldenkende vrouw wil dit niet.

Studioportret tegen een geschilderde achterwand van een picknickend gezin op het strand, Nederland, 1965. Beeld Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad/Henk Hilterman

Té traditioneel

Dat solomoeders vaders (of mannen) zouden zien als 'theelepels sperma' is daarom te simplistisch. De Wit verwijt hen zelfzuchtigheid, maar ik vind ze nadenkend en ethisch. Geen one-night stands (met theelepels) maar een duurzame relatie. Óf niet.

Onderzoek van psycholoog Anne Brewaeys bevestigt dan ook dat kinderen van solomoeders niet slechter af zijn. Brewaeys heeft het scherpzinnig over alleenstaande moeders als nieuw 'maatschappelijk fenomeen'.

De Wit spreekt gealarmeerd over dit fenomeen. De zorgzaamheid die hij waardeert binnen de traditionele gezinsconstructie, wijst hij af bij alleenstaande vrouwen. Hij bekritiseert het ontbreken van de 'kritische blik van de partner'. De Wits opvattingen zijn mij té traditioneel: kan alleen een vader kritisch tegengewicht bieden?

Zo komen we bij een vraagstuk van onze generatie. Wij - De Wit en ik zijn beide midden dertig - zijn de eerste generatie die altijd vanzelfsprekend met anticonceptie te maken heeft gehad. Meestal de pil. Hiermee draagt de vrouw een dubbele verantwoordelijkheid: de verantwoordelijkheid om eerst níet zwanger te worden, en dan weer wél zwanger te worden.

Wel mét vader opvoeden, hoor, moedigt De Wit van de zijlijn aan. Kent hij het begrip double bind, waarbij een eigenschap zowel vóór als tegen gebruikt wordt? Bijvoorbeeld: topzakenvrouwen die doortastend zijn, worden tegelijkertijd als weinig charmant gezien. Dit laatste wordt ze aangerekend.

Alleenstaande vrouwen van onze generatie zitten in een vergelijkbare double bind: mét kinderwens conformeren ze aan de vrouwelijk norm, maar ze zijn ook zelfzuchtig of juist irrationeel (als aasgieren op zoek naar de vader-prins). Zonder kinderwens zijn het overambitieuze tantes.

Het Parool schreef over het grootstedelijke vrouwenoverschot: 'vrouwen worden geëmancipeerder, zijn vaker financieel onafhankelijk, maar zijn juist afhankelijker op de liefdesmarkt'. Deze complexe maatschappelijke positie ontstijgt de vergelijking met een 'frikadel speciaal'. Het vraagt om meer nuance.

En is zelfzuchtigheid niet juist menselijk bij een kinderwens? Voor mannen, vrouwen, traditioneel en minder-traditioneel? De meesten hopen toch kinderen te krijgen omdat ze nieuwsgierig zijn, omdat het leuk lijkt en ze zelf willen zorgen, groeien als ouder(s)? Op kinderen zijn altijd dromen geprojecteerd. Denk maar aan die traditionele advocaat/tuinder/winkelier die vurig wenst dat zijn kind het stokje overneemt.

Iemand die de norm aan de kaak stelt, haar sociale netwerk om hulp durft te vragen en tegelijkertijd financiële verantwoordelijkheid neemt - die zelf de broccoli betaalt. Dat is een nadenkend mens: een ouder waar ik voor zou tekenen.

Stefanie van Gemert is cultuurwetenschapper, met onderzoeksinteresse in gender-theorie. Ze promoveerde vorig jaar aan University College London.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden