Column

'Solidariteit is gemakkelijker op te brengen voor mensen dichtbij'

Het buitenland is weer terug. En hoe. De koning had het erover (de rest was toch al gelekt) en alle politici hadden er hun mond van vol. Collectief werd schuld beleden over de vele bezuinigingen op defensie van de afgelopen jaren. Want afgelopen 'summer of wars' hadden we met elkaar ervaren hoe de wereld echt in elkaar zat. Zou het?

Een beetje gezocht is het wel. In alle analyses van de afgelopen jaren heb ik nooit gelezen dat we dachten dat de wereld veilig was. Integendeel, het beeld dat zich nu openbaart, onveiligheid veroorzaakt door vaak niet-statelijke vijanden, staat al jaren centraal in analyses van de internationale (on)veiligheid. Maar er moest bezuinigd worden en dat vonden we belangrijker. Zeg dat dan. En is die dreiging van de Russen dan niet nieuw? Tja, het fascineert me wel hoe plotseling we de Russen zeggen te begrijpen en hoe zeker we kennelijk weten niet met een voorbijgaande crisis te maken te hebben. Betekent dit bijvoorbeeld dat we aan moeten nemen dat Rusland voor eeuwig onbetrouwbaar blijft?

Is dit cynisch? Misschien wel, ja. Maar ik ben ook cynischer geworden over ons vermogen om effectief militair in te grijpen in de brandhaarden van deze tijd. En als er aan de wil om op te treden dan ook nog eens een keer niet veel meer dan morele verontwaardiging ten grondslag ligt, word ik wantrouwig. Misschien moeten we iets vaker in de spiegel kijken en ons niet zozeer afvragen wat we willen en wat er om allerlei redenen lijkt te moeten, maar vooral: kúnnen we het eigenlijk wel?

Moeilijke klus

Afgelopen zomer was immers ook een zomer waarin we tot de conclusie kwamen dat we er op allerlei plekken ondanks massale hoeveelheden dollars, bommen en mensenlevens niet in geslaagd lijken te zijn duurzaam vrede, stabiliteit en moderniteit tot stand te brengen; bijvoorbeeld in Irak en Libië. Ik vermoed ten minste twee oorzaken. Allereerst hebben we geprobeerd om duurzame vrede en stabiliteit te brengen in landen die qua democratie, rechtsstaat, inter-etnische en religieuze verhoudingen nogal wat fasen bij ons achterlopen. Die klus blijkt moeilijker dan we dachten en vraagt om langduriger aanwezigheid en investeringen ter plekke dan we gewend zijn.

Maar het vraagt ook, en daar ligt denk ik een tweede probleem, om langdurige solidariteit met groepen waarmee we dat best moeilijk blijken te vinden.

Solidariteit gedijt bij gemeenschapszin en lotsverbondenheid. Solidariteit is dus altijd gemakkelijker op te brengen voor mensen dichtbij, mensen die je kent en mensen die op je lijken dan bij mensen veraf, onbekend en met andere manieren. Waarbij die andere manieren zover kunnen gaan als niet bestaande vrouwenrechten, stenigingen en stammenstrijden.

Meedoen

Natuurlijk is het hogere doel nooit het instandhouden van die andere manieren, maar juist het brengen van democratie en recht. Maar kúnnen we dat als de achterstand bij aanvang te groot is? Zijn we bereid daar jaren, zo niet tientallen jaren, werk van te maken, ook als het vele miljoenen dollars en vele tientallen, honderden mensenlevens kost? Kúnnen we het eigenlijk wel?

Vorige week zat Arie Slob bij Pauw en verkondigde de mening dat we mee moesten doen aan de IS-coalitie 'want het was te erg wat daar gebeurde'. Hoogleraar Beatrice de Graaf vroeg terecht wat hij dan wilde bereiken met 'meedoen'. Een golf van morele verontwaardiging viel haar ten deel.

Die morele verontwaardiging over wat er op dit moment in het Midden-Oosten gebeurt, heb ik ook. Maar als ik me door morele verontwaardiging laat leiden zijn er nog wel een paar plekken in de wereld waar ik in zou willen grijpen; dat is onbegonnen werk. En weten we niet sinds Srebrenica dat enkel morele verontwaardiging zo ongeveer het slechtste en meest riskante motief is om ten strijde te trekken?

De Graaf verwees in de uitzending van Pauw terecht naar wat de Duitsers deden: ruimhartig huizen ter beschikking stellen aan gevluchte yezidi's. Of denk aan het verruimen van de ontwikkelingssamenwerking ter plekke. Of aan Fred Teeven die (het kan verkeren) ruimte voor nieuwe asielzoekers zoekt. En ik kijk in de spiegel en vraag mezelf met angst en beven af: zouden we dat dan wel kunnen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden