Opinie

Soevereiniteit kan wel degelijk bewaakt worden

Er zijn manieren om verdere ongewenste soevereiniteitsoverdracht aan de EU tegen te gaan.

Het Europees Parlement. Beeld anp

Krampachtig vast aan 'schijnsoevereiniteit', zo beoordeelde D66-leider Alexander Pechtold begin dit jaar het verzet tegen de overdracht van bevoegdheden aan de EU. Pechtold en andere voorstanders van verdergaande Europese integratie spreken ook vaak over het 'poolen' van soevereiniteit. Nederland kan in zijn eentje weinig bereiken, maar kan door soevereiniteit te 'delen' pas echt invloed uitoefenen.

Het zijn voorbeelden van ernstige begripsverwarring. Pleiten voor het 'delen' van soevereiniteit is hetzelfde als zeggen dat je samen zwanger bent. Bevoegdheden kunnen worden overgedragen en gedeeld, maar soevereiniteit blijft intact. Soevereiniteit kenmerkt het hoogste gezag binnen de staat en de onafhankelijkheid ten opzichte van andere staten. Het is het vermogen in laatste instantie een fundamentele beslissing te nemen. Dat vermogen is ondeelbaar. Soevereiniteit is niet aan anderen ontleend, en kent maar één locatie. Voor liberalen kan de soevereiniteit alleen liggen bij de politieke gemeenschap die wordt gevormd door alle burgers tezamen. En zolang die burgers niet expliciet van hun soevereiniteit hebben afgezien door haar over te dragen aan enig ander verband, berust deze soevereiniteit uitsluitend bij de burgers van de nationale staat.

Dijsselbloem

Wel is het zo dat naarmate meer bevoegdheden zijn overgedragen het lastiger is je aan een samenwerkingsverband te onttrekken. Maar niet onmogelijk. Vergelijk het met de autonomie van een individu dat volop participeert in de samenleving. Deelnemen aan sociale verbanden hoeft niet neer te komen op het prijsgeven van je autonomie. Een zelfstandig individu zal kiezen van welke verbanden hij deel wil uitmaken. Zodra het individu geleefd, geregeerd wordt door die zelfde sociale verbanden, wordt zijn autonomie wel ondermijnd.

Wij zijn het eens met Jeroen Dijsselbloem dat het afgelopen moet zijn met grote sprongen 'voorwaarts' inzake Europese integratie. Wat ons betreft zijn er zeker vijf bevoegdheden die nationaal moeten blijven omdat ze zijn als vijf vingers van een soevereine hand: ze moeten missen is pijnlijk en geeft een gevoel van machteloosheid, zelfs al zijn we dan onze soevereiniteit formeel niet kwijt. De vijf kernbevoegdheden die nationaal dienen te blijven zijn: defensie, belastingheffing, onderwijs, zorg en het pensioenstelsel. Dijsselbloem zei: als meer 'bevoegdheden overgaan, raak je ze ook echt kwijt'. Hij heeft gelijk, met de kanttekening dat er na overdracht van die bevoegdheden nog wel één manier is ze terug te krijgen, namelijk door te kiezen voor uittreden: een Nexit. Maar wie het belang van Europese samenwerking voor Nederland inziet, moet dit willen voorkomen.

Wij stellen drie manieren voor om verdere ongewenste overdracht van bevoegdheden tegen te gaan. Ten eerste dienen parlementariërs hun grondwettelijke opdracht tot af- of goedkeuring van verdragen serieus te nemen. Te vaak worden verdragen nu nog stilzwijgend door het parlement geloodst.

Thorbecke

Ten tweede is het noodzakelijk dat de democratische legitimiteit van elke overdracht periodiek wordt getoetst. Dit kan bijvoorbeeld door horizonbepalingen in Europese richtlijnen op te nemen. Tijdens een nader te specificeren periode buigt elk nationaal parlement zich over het wel of niet continueren ervan. De richtlijnen vervallen tenzij ze expliciet door parlementen worden verlengd. Zo kan sluipende insnoering van nationale bevoegdheden worden voorkomen.

Ten derde dient ook bij expliciete overdracht van bevoegdheden via een EU-verdragswijziging, altijd een beslissende stem door de burgers te kunnen worden uitgebracht. Wie een referendum te vergaand vindt, zal toch moeten kunnen instemmen met de procedure voor Nederlandse grondwetswijzigingen: tussentijdse ontbinding van het parlement, met in tweede lezing minimaal een tweederde meerderheid.

Een grondwettelijke procedure voor verdragswijzigingen doet ook recht aan het ingrijpende karakter van de EU. Daarbij is het wel noodzakelijk terug te gaan naar de procedure zoals Thorbecke die heeft opgezet. Dat is dus níet stiekem de tussentijdse verkiezingen te laten samenvallen met de reguliere, zoals sinds 1922 gebeurt, maar het parlement na de stemming over een verdragswijziging in eerste lezing onmiddellijk te ontbinden en verkiezingen te houden. Parlementariërs zijn niet de dragers van onze soevereiniteit, dat zijn burgers. Alleen zij kunnen er expliciet afstand van doen.

Kenneth Manusama en Patrick van Schie zijn respectievelijk voorzitter en lid van de liberale denktank Teldersstichting, die onlangs het rapport Soevereiniteit heeft gepubliceerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden