Opinie

Sociale pijler voor de EU is een noodzaak

Fundamentele werknemersrechten vastgelegd in de kernconventies van de Internationale Arbeidsorganisatie worden met het Griekse steunpakket ondergeschikt verklaard aan de noodzaak om te betalen wat je verschuldigd bent.

Ambtenaren protesteren in Athene tegen de aankomende bezuinigingsmaatregelen in Griekenland. Beeld ANP

Wat er mis is aan de huidige Europese Unie werd het voorbije weekeinde pijnlijk duidelijk. Een Grexit is voorkomen, dat is mooi. Maar de manier waarop laat ook een wrange smaak achter. Europees Commissie-voorzitter Juncker deed het Europees Parlement bij zijn aantreden een belofte. De EU zou een triple A verdienen op sociaal beleid. Niet alleen financieel solide, maar ook op sociaal terrein. Sindsdien is er weinig vernomen waaruit blijkt hoe de EU deze belofte gaat waarmaken. Van de regels voor een gezonde werkplek staan er veel op de nominatie om afgeschaft te worden. De armoede onder kinderen stijgt. Net als ook de inkomensverschillen tussen en binnen de landen van de EU. De sociale effecten van Europese integratie, zoals schijnconstructies die oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt in de hand werken, worden onvoldoende aangepakt.

In plaats daarvan wijst de Commissie naar de lidstaten: Europa heeft immers maar weinig te zeggen op sociaal beleid. Maar waarom neemt het die rol in Griekenland dan wel? Het Griekse steunpakket bepaalt immers dat het recht op collectieve onderhandelingen voor werknemers en het stakingsrecht ingeperkt moet worden. Fundamentele werknemersrechten vastgelegd in de kernconventies van de Internationale Arbeidsorganisatie worden ondergeschikt verklaard aan de noodzaak om te betalen wat je verschuldigd bent. Blijkbaar kan Europa dat wél bepalen.

Sociaal Europa

Het is een overwinning van de marktfetisjisten, waaronder de Duitse ordo-liberalen als Schäuble, maar ook VVD'ers als Mark Rutte. Hun heilige geloof is dat de markt zich herstelt en bezuinigingen goed zijn voor dit herstel. Dat recept geldt in hun ogen ook voor Griekenland, ongeacht de feiten.

Al langer is er de roep om een ander Europa, een sociaal Europa. De interne markt, munt en financieel-economische aspecten zijn dominant binnen de EU. Een Europa dat iets kan betekenen voor haar inwoners is nodig. Maar dat Europa lijkt verder weg.

Inderdaad, we zijn ooit begonnen als een interne markt. Maar een sociaal Europa is altijd een stip op de horizon geweest. De grondlegger van de euro en de interne markt, Commissievoorzitter uit de jaren '80 en '90, de Fransman Jacques Delors, zag deze projecten nooit los van het Europees Sociaal Model. Delors zocht een balans tussen de macht van het kapitaal, de bedrijven die de vruchten plukken van de markt en munt, en de werknemers die bescherming verdienen tegen de grillen van die markt.

Schrijnend

Een Europa waar iedereen meedoet, waar er inspraak is voor de vakbonden en waar lidstaten sociaal en economisch naar elkaar toegroeien. De vrijheden van de interne markt en 3%-norm zijn vastgelegd in harde regels. Op sociaal gebied zijn we nooit verder gekomen dan het vrijblijvend uitwisselen van goede voorbeelden tussen lidstaten in praatgroepjes.

De situatie in Griekenland is inmiddels schrijnend, jaren van slecht beleid en halfslachtige oplossingen uit Athene én Brussel, hebben de Grieken zwaar op de proef gesteld. Fundamenteler is dat de verschillen in de EU zijn verdiept. Omdat we met elkaar in een unie zitten, moeten we erkennen dat een probleem voor de een een probleem voor iedereen is. Tijd dus dat Europa een omslag maakt. De Commissie moet erop toezien dat bestaande arbeidsrechten onderhandelbaar blijven, verliezers van de economische terugslag gecompenseerd worden en dat de keerzijde van een geïntegreerde arbeidsmarkt met bindende voorstellen wordt aangepakt. De noodzaak van een sociale pijler voor de Europese Unie moet nu begrepen worden. Want anders is het beeld dat de EU enkel staat voor asociaal beleid, niet meer te keren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden