Opinie

Smaakt dit referendum naar meer?

De opkomstdrempel van 30 procent is gehaald, en een nieuw Platform dat burgers wil laten meebeslissen over het Amerikaans-Europese handelsverdrag TTIP en de Canadese variant CETA- staat al in de steigers. Meer referenda, is dat een goed idee?

Een dag voor het referendum over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraine wordt in de Rotterdamse wijk Feijenoord een stemlokaal ingericht.Beeld anp

Thierry Baudet (journalist, oprichter-directeur Forum voor Democratie)

'Dat is een heel goed idee. Door referenda mag het volk direct haar mening geven in plaats van dat de poppetjes in de politiek alles bepalen. Het associatieverdrag met Oekraïne was een rijke en interessante kwestie om over te debatteren. Alles wat mis is met het associatieverdrag is ook mis met de EU. De EU is een ziekte; ze wil een posthistorisch wereldrijk bouwen en negeert alle culturele verschillen tussen lidstaten.

De politieke elite dendert maar door en veroorzaakt chaos. Ze is vervreemd geraakt van 70 à 80 procent van de bevolking, dat kan niet eindeloos zo doorgaan. De inmiddels overleden NRC-columnist J.L. Heldring schreef jaren geleden al dat we in een prerevolutionair tijdperk leven. Het verzet van de bevolking groeit. De overheid loopt teveel aan de leiband van Brussel en met referenda kun je dat corrigeren. Ook dwing je grauwe politici kleur bekennen. Wat gaan we nou doen met die vluchtelingen? Wat mij betreft gaat het volgende referendum over een Europees immigratiequotum. Het referendum over het associatieverdrag was nog maar het begin.'

Thierry Baudet.Beeld anp

Gert-Jan Segers (fractievoorzitter ChristenUnie)

'Meer referenda zijn alleen verstandig wanneer ze bindend zijn, en een forse drempel hanteren wat betreft het opkomst - en uitslagpercentage. Een uitgangspunt van de representatieve democratie is besluitvorming in het parlement. Je moet niet bij elk wissewasje een referendum uitschrijven, je moet het instrument écht hanteren als een noodremprocedure; bijvoorbeeld bij coalitieonderhandelingen waar twee of drie fracties een belangrijke beslissing nemen die de soevereiniteit van Nederland raakt. Bij de invoering van de Euro, was een Kamermeerderheid voor, maar was een referendum wat mij betreft heilzaam geweest. De burger laten meebeslissen over het Amerikaans-Europese handelsverdrag TTIP lijkt me goed plan, maar dan moet dat referendum wel bindend zijn.'

Gert-Jan Segers.Beeld anp

Tim Houwen (politicoloog en filosoof aan de Radboud Universiteit Nijmegen)

'Ik ben voorstander van meer referenda, maar alleen wanneer het niet om zulke gedrochten als het Oekraïne referendum gaat. Door het hanteren van een opkomstdrempel lok je strategisch stemgedrag uit, terwijl het bij een raadgevend referendum aan de politiek is om de uitslag te interpreteren. Bij een bindend referendum is een opkomstdrempel logischer. Het Oekraïne referendum ging niet over Oekraïne, het ging het nee-kamp er duidelijk om de EU een hak te zetten. Een instrumentalisatie van de politiek en oneigenlijk gebruik van een referendum is het gevolg.

Landen als Zwitserland en Denemarken, waar regelmatig referenda worden gehouden, laten zien dat de tevredenheid van burgers ten aanzien van de democratie niet toeneemt met meer directe inspraak. Vanaf nu ontstaat in Nederland vast en zeker een hausse aan referenda. Het referendum over het associatieverdrag heeft laten zien hoe eenvoudig het is om voldoende handtekeningen te verzamelen.

Uit onderzoek van de afgelopen jaren blijkt ook dat een overgrote meerderheid van de Nederlanders voor referenda is. Interessant is de tweedeling die uit deze onderzoeken naar voren komt. Een type burger, dat relatief hoog opgeleid is, wil meer inspraak omdat hij zichzelf ontwikkeld genoeg vindt om mee te beslissen. Het andere type burger, de zogenaamde stealth-democraat die relatief laag opgeleid is, wil referenda als een op zichzelf staand controlemiddel. Zij geven de voorkeur aan een regering van experts die als zakenmannen boven partijen staan.'

Tim Houwen.

Rob de Wijk (hoogleraar internationale relaties en veiligheid aan de Universiteit Leiden)

'Referenda moet je alleen houden over simpele dingen dicht bij huis. Wilt u windmolens? Moet de pil in het basispakket? Ik wil de burger best hoog aanslaan, maar internationale politiek kunnen de meeste mensen helemaal niet aan. Het proces van internationale wetgeving is ook niet geschikt voor referenda. Je kunt die directe inspraak aan burgers namelijk alleen aanbieden als een internationaal verdrag al gegratificeerd is. Alle partijen hebben dan allang hun zegje gedaan. Door referenda kan er altijd achteraf een land links gaan liggen en kun je geen fatsoenlijke afspraken op Europees niveau meer maken.

Het Burgercomité-EU, de initiatiefnemers van het Oekraïne referendum, is bezig met een sloop-Nederland-actie en daarmee maken ze ook het referendum als instrument kapot. De beer is nu los, er zullen vast meer referenda volgen, maar het is nog maar de vraag of mensen daarin zullen meegaan. De oprichting van het Platform TTIP Referendum is natuurlijk krankzinnig, want de tekst van het handelsverdrag is nog niet eens beschikbaar.

We erkennen het parlement en de regering niet, zegt het Burgercomité-EU. Wat eraan de hand is, is dat mensen door de mondialisering steeds meer het gevoel hebben de grip op hun eigen situatie kwijt te raken. Men grijpt net als in de jaren dertig - toen er ook sprake was van een economische crisis- terug op het nationalisme en protectionalisme, maar daarmee schiet je jezelf juist in de voet. Als je de luiken sluit, kom je niet uit de shit. Alleen door internationale samenwerking kom je uit de economische crisis en kun je het vluchtelingenprobleem oplossen.'

Rob van Wijk.Beeld anp

Martin Bosma (PVV-Kamerlid)

'Hoe meer referenda, hoe beter. We moeten toe naar een situatie met collectieve, bindende referenda, waarbij burgers een referendum kunnen aanvragen over allerlei onderwerpen. Ook over onderwerpen die niet gerelateerd zijn aan een bepaalde wet, zoals nu het geval is. Ik zou graag een politiek stelsel zien waarin het zwaartepunt van de macht bij de burger ligt. Dat burgers niet kunnen meebeslissen over politieke kwesties, is een raar argument. Als dat zo is, kunnen we net zo goed de hele parlementaire democratie afschaffen. Bij normale verkiezingen moet je ook over honderdduizend wetten en zienswijzen stemmen. Bij politici en journalisten heerst een angst voor het volk; alsof burgers allemaal Tokkies zijn en geneigd zijn tot het kwaad.

Voor de PVV was het referendum altijd al belangrijk, maar de komende maanden zal het nog meer een speerpunt worden. Het Oekraïne referendum heeft laten zien dat een referendum de kwaliteit van het debat ten goede komt en de politiek dichter bij de mensen brengt. Dat mensen vooral tegen hebben gestemd uit onvrede met de huidige politiek, is uiterst legitiem. Verkiezingen gaan toch altijd over boosheid en afkeer? Een referendum over het EU-lidmaatschap of over die hele asielinvasie; ik kan zo veertig vragen over immigratie bedenken die ik graag aan de burger zou willen voorleggen.'

Martin Bosma.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden