Column Nadia Ezzeroili

Slecht nieuws verdient geen slechte reputatie

Over ruim een week brengt historicus en journalist Rutger Bregman een nieuw boek uit onder de sympathieke titel De meeste mensen deugen, spannend aangekondigd op De Correspondent als een ‘idee dat alles kan veranderen, een idee waar machthebbers al eeuwen benauwd van worden, waar religies en ideologieën zich tegen hebben gekeerd en waar media zelden verslag van doen’. Rond het nieuwe boek is uiteraard ook een ‘Correspondentiaanse’ theatertour georganiseerd die dit najaar van start gaat.

Ik heb elke dag wel een idee dat alles kan veranderen, dacht ik cynisch toen ik de aankondiging las, als mensen maar niet zo rot in hun ziel zouden zijn en gewoon eens – ik opper maar wat – naar mij zouden luisteren.

Maar ik moet toegeven dat het eerste hoofdstuk, dat dinsdag op het medium verscheen, mij heeft geprikkeld. Daarin pleit Bregman voor een positiever mensbeeld omdat daar volgens hem simpelweg genoeg aanleiding voor is: het gaat beter met de wereld. Er is minder kindersterfte, honger, misdaad en extreme armoede.

De belangrijkste oorzaken van het huidige cynische wereldbeeld onder mensen volgens Bregman: de vastgeroeste ‘vernistheorie’ (het idee dat de egoïstische aard van de mens slechts met een dun laagje beschaafdheid is bedekt) en, jawel, het nieuws.

Het nieuws schaadt de mentale gezondheid, schrijft Bregman, en hij beroept zich daarbij op ‘tientallen studies’. Mensen kunnen zelfs lijden aan het ‘gemenewereldsyndroom’, met klinische symptomen als misantropie, cynisme en pessimisme. En waarom we niet weten dat het juist beter gaat met de wereld? ‘Simpel’, volgens Bregman: ‘Omdat het nieuws over de uitzonderingen gaat.’

‘Simpel.’ Té simpel, vooralsnog.

Nu loop ik vooruit op een boek dat nog moet verschijnen. Maar als een negatief mensbeeld een onbedoeld bijkomend effect is van het nieuws, dan is dat een nadeel om voor lief te nemen. Het controleren van de macht en het aankaarten van misstanden is de kerntaak van de journalistiek – een kwaliteit waarin Rutger Bregman aantoonbaar bedreven is.

Slecht nieuws verdient geen slechte reputatie. Als mijn mensbeeld ergens een opkikker van krijgt, dan is het van hartverwarmende initiatieven, geïnspireerd door een somber nieuwsitem. Wanneer Nederlanders uit het hele land in actie komen bijvoorbeeld, omdat ze via het nieuws hebben vernomen dat veel landgenoten wegens armoede nooit op vakantie gaan.

Maar misschien ben ik nog wat sceptisch, omdat Bregman in zijn inleidende hoofdstuk voorbijgaat aan het gegeven dat een positief mensbeeld niet zelden een voorrecht is voor mensen die uit een gezond milieu komen of niet kampen met persoonlijke frustraties. Zo geloof ik dat een homoseksuele jongen, die de pech had in een giftige masculiene straatcultuur of een streng religieus nest op te groeien, zijn negatieve mensbeeld niet te danken heeft aan het nieuws of de vernistheorie. Een eventuele ‘gemenewereldsyndroom’ heeft kunnen groeien, omdat hij niet beter weet dan genaaid te worden door mensen die van hem zouden moeten houden.

Wie aan een giftige omgeving uiteindelijk weet te ontsnappen of nog dobbert in persoonlijke misère, moet keihard knokken om een positief mensbeeld te ontwikkelen en dat vervolgens te behouden. Als Bregman ook voor deze mensen strategieën heeft bedacht, dan hoop ik dat zijn nieuwe boek een bestseller wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden