Opinie The Big Picture

Slecht nieuws uit Syrië voor de Kabouters

Stoere meiden van de vrouwelijke brigades, die het maar mooi opnamen tegen het geteisem van IS. Beeld EPA

De Koerden, nu gedumpt door de Amerikanen, waren bezig met een experiment in democratisch zelfbestuur.

Het besluit van Donald Trump het Turkse leger zijn gang te laten gaan in het noorden van Syrië is slecht nieuws voor de ­Kabouterbeweging en haar nazaten. Verderop zal ik dat toelichten.

De Koerdische milities in Syrië hebben, door het kalifaat van IS op te rollen, het zware werk opgeknapt voor de Amerikanen (en, à propos, de rest van de wereld). Nu het karwei geklaard is, worden ze ­gedumpt. Stank voor dank.

Maar er is nog iets. De Koerden waren, naar eigen zeggen, bezig met een experiment in democratisch zelfbestuur. De macht in hun enclave komt – op ­papier – van onderop, via lokale raden. Een grote rol is weggelegd voor vrouwen, niet alleen op het slagveld. ‘Jineologie’, heet het Koerdische feminisme.

Het model is bedacht door PKK-leider Abdullah Öcalan, die in zijn cel was gaan nadenken over alternatieven voor het doodgelopen marxisme. Hij werd gegrepen door de boeken van de Amerikaanse libertair socialist en oud-anarchist Murray Bookchin, in wiens ideaal van basisdemocratie de macht vanuit volksvergaderingen naar boven doorsijpelt.

De twee mannen begonnen een briefwisseling. Tot een ontmoeting in de gevangenis kwam het niet door het overlijden van Bookchin (1921-2006).

Vier jaar geleden maakte ik in Rojava, zoals de Koerdische enclave heet, kennis met het zelfverklaarde democratische Utopia. In mijn gezelschap bevond zich ook Janet Biehl, levenspartner en biograaf van Bookchin. Zij wilde met eigen ogen – en met kritische blik – zien of er iets werd verwezenlijkt van Bookchins idealen.

Het was moeilijk geen sympathie te krijgen voor de innemende Koerden en hun revolutionair elan, niet te worden betoverd door de stoere meiden van de vrouwelijke brigades, die het dan toch maar mooi opnamen tegen het geteisem van IS. Dat de Koerden in het hart van ’s werelds gevaarlijkste oorlogsgebied, omringd door de hoofdafsnijders van IS, ook nog eens tijd hadden voor hun politiek avontuur, wekte bewondering.

Geheel en al overtuigd raakte ik overigens niet, ­zeker omdat overal het portret hing van PKK-godheid Öcalan. Op bange momenten waande ik me een Harry Mulisch, nippend aan een cuba libre aan de rand van het zwembad in Castro’s Havana.

Aardig detail in Janets biografie is dat Bookchin, in Europa op zoek naar nieuwe sociale bewegingen, in 1970 aanklopt bij de Kabouters. Hij ontmoet Roel van Duijn en raakt geïntrigeerd, schrijft ze. ‘De Kabouters gaven hem het zaadje van een idee: dat anarchisten de politieke arena kunnen betreden en kunnen oproepen tot de overheveling van macht naar buurt­gebonden democratische vergaderingen.’ Zo ontwikkelt hij zijn naderhand door de Koerden geadopteerde theorie van ‘libertair municipalisme’. Een ‘echte kabouter’, zei Van Duijn toen ik hem naar ­Bookchin vroeg.

Het is een opmerkelijke genetische keten, die ­begint in de Amsterdamse Jordaan en via New York eindigt in het noorden van Syrië.

Dus wat komt er, vijftig jaar na dato, terecht van de Kaboutergedachte?

Janet Biehl ging in april opnieuw kijken in Rojava, op uitnodiging van de Britse documentairemakers Ross Domoney en Danny Mitchell. Road to Rojava verbeeldt ‘Janets zoektocht naar de idealen van haar geliefde in de praktijk’. Te oordelen naar de trailer kwam ze opgewekt terug, maar ik vrees dat haar optimisme na deze week hard in botsing komt met de realiteit.

Van zelfbestuur zal weinig meer komen. Niet als de Koerden spoedig door het Turkse leger in de pan worden gehakt, noch als ze verwikkeld raken in een zich voortslepende oorlogsronde. Militarisering van een samenleving verhoudt zich slecht tot democratisering.

Bovendien is het jammer dat het Assad-regime nu niet wordt gedwongen een politiek akkoord te sluiten met de Koerden (ik ga ervan uit dat Rusland Assad niet zal toestaan tegen hen een oorlog te beginnen). Iets utopisch zou dat bepaald niet hebben opgeleverd. Geen Oranje Vrijstaat. Mogelijk wel een zekere decentralisatie.

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden