Opinie Schulden

Sla twee vliegen in één klap en combineer sanering schulden met fitness

Mensen met schulden verwaarlozen hun gezondheid. Pak die problemen niet langer geïsoleerd aan, betoogt Lodi Hennink.

Fitness in de sportschool. Foto Thinkstock

Staatssecretaris Van Ark van ­So­ciale Zaken en Werkgelegenheid heeft afgelopen week een brief aan de Tweede Kamer gestuurd over schuldenproblematiek bij particulieren. Daarin wordt een breed offensief aangekondigd tegen dit maatschappelijk probleem, dat speelt bij 1,4 miljoen huishoudens. Met een actieplan dat bestaat uit bijna vijftig onderdelen illustreert zij haar beleid. Dat is concreet, maar nog niet compleet.

Gelijktijdig maken haar VWS-collega’s zich sterk voor het beheersen van de almaar stijgende zorgkosten.

Juist de twee thema’s schuldenproblematiek en zorgkosten hebben alles met elkaar te maken. Als die in onderling verband worden aangepakt, zouden twee vliegen in één klap geslagen kunnen worden.

Schuldenproblematiek genereert ziekte. En omgekeerd: ziekte genereert schuldenproblematiek. Door deze wisselwerking komen mensen in een neerwaartse spiraal waaraan vaak niet te ontsnappen is.

Schuldenproblematiek werkt verlammend op het dagelijks functioneren. Chronische stress leidt vaak tot algehele malaise. Niet alleen maatschappelijk – in de vorm van werkloosheid, scheiding, sociaal isolement en dergelijke – maar zeker ook fysiek en mentaal.

Overlevingsstand

Hele gezinnen belanden door geldzorgen in een overlevingsstand. En dat weer leidt op zijn beurt tot verwaarlozing van de eigen gezondheid. Slecht eten, drinken, roken, niet bewegen, het zijn begrijpelijke effecten als in een huishouden geldzorgen een obsessie zijn.

Dit alles vertaalt zich in een hogere zorgconsumptie door meer bezoek aan huisarts en specialist. En dus in extra kosten. Heel veel extra kosten. Alleen al daarom doen de bewindslieden van VWS er goed aan om schuldenproblematiek te onderkennen als een van de oorzaken van hun exploderende eigen begroting.

Schulden lokken ziekte uit, en het omgekeerde is dus ook het geval. Ziekte werkt schulden in de hand. Ziekte veroorzaakt werkloosheid en inkomensdaling, minder mentale scherpte om financiële zaken op orde te houden, extra zorguitgaven die niet worden vergoed, en wat dies meer zij. Ziekte kan zodoende de oorzaak zijn dat mensen financieel uit het lood slaan.

Het actieplan van de staatssecretaris voor schuldenaanpak bevat echter geen onderdelen die betrekking hebben op de fysieke en mentale conditie van schuldenaren. De thema’s gezondheid en vitaliteit ontbreken, terwijl die cruciaal zijn.

Vitaliteit maakt dat mensen weerbaarder zijn, het leven beter aankunnen en tot actie komen. Vitaliteit bevordert het overzicht en de regie over de eigen financiën en vergemakkelijkt het nemen van doordachte beslissingen. Bovendien vergroot het de verdiencapaciteit in de vorm van een baan kunnen vinden. Juist in de situatie dat iemand verstrikt zit in schulden, zijn deze zaken van het grootste belang.

Omdat schuldenproblematiek en zorguitgaven zo direct met elkaar verband houden, zou het goed zijn als SZW en VWS samen hierin optrekken. Doel zou moeten zijn om de wisselwerking tussen schulden en ziekte te doorbreken.

De vraag is hoe. De uitdaging is om mensen met schuldenproblemen fysiek en mentaal in zo goed mogelijke conditie te houden of te krijgen.

Fitnessprogramma

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor schuldhulpverlening. Zij zouden zich bij hun aanpak niet moeten beperken tot organisatorische ondersteuning om uit het schuldenmoeras te komen. De algehele conditie van degene met schulden zou evenzeer centraal moeten staan.

Simultaan aan schuldhulpverleningsprogramma’s zouden mensen met problematische schulden aangespoord moeten worden mee te doen met een voor hen op maat gesneden vitaliteits- en fitnessprogramma dat is gericht op de structuur van de dag, eetpatronen, bewegen en dergelijke.

Zodoende komen zorg en sociale zekerheid samen op de plek waar de synergie het grootst is: in de huiskamer van de betrokkenen. Dat vergroot de kans dat de wisselwerking van schulden en ziekte wordt doorbroken. Uiteindelijk zal dat zichtbaar worden in de aantallen huishoudens met problematische schulden én op de begroting van VWS.

Het actieplan van staatssecretaris Van Ark is indrukwekkend. Een extra paragraaf over gezondheid zou het compleet maken.

Lodi Hennink werkt als adviseur en toezichthouder in de financiële dienstverlening en in de zorg.

Dit schreven we eerder over de schuldenproblematiek:

Pak het grote probleem bij schulden aan: dat ze zich zo snel vermeerderen

Het kabinet schiet schuldenaren te hulp, maar het belangrijkste euvel in het systeem wordt niet aangepakt, betoogt Pieter Klok in dit commentaar.

Kabinet komt met ‘brede’ aanpak schuldproblemen

Verkeersboetes vanaf 75 euro mogen voortaan in termijnen worden voldaan. Als iemand drie maanden zijn zorgverzekering niet betaalt, wordt de zorgtoeslag rechtstreeks aan de zorgverzekeraar overgemaakt. Het zijn maatregelen uit een offensief dat het kabinet is begonnen om problematische schulden tegen te gaan.

'Rechters moeten bij hoge schulden de vinger meer aan de pols houden'

Om mensen in hoge financiële nood sneller weer overeind te helpen wil het kabinet een proef nemen met een 'schuldenrechter'. In Tilburg hebben ze die al. Een interview met kantonrechter Paul Rouwen.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.