Column Jean-Pierre Geelen

Sire, verlos ons van het cijferfetisjisme

Je hebt gekkies die vanaf zes uur ’s morgens een dag lang op het Noordeinde hun plas staan op te houden, in oranje sweaters met prinsessenplaatjes op hun borst gespeld. Parlementariërs die verschijnen in zeewierpak. Maar minstens zo carnavalesk rond Prinsjesdag zijn de rituele bokkensprongen van de Binnenhofse media. Ze worden dol wanneer ze een tekst die dinsdag bekend wordt de vrijdag ervóór al hebben. Eén parlementaire primeurjager raakte een week tevoren al zo boven zijn theewater, dat hij het feestje zelf niet haalde.

Voor de partytijgers is er een verleidelijk genotsmiddel: de enquête. Gegarandeerd nieuws, hét middel om de leegte te verslaan. Een beetje onderzoeker zit sneller in je huiskamer dan de pizzakoerier. Het recept: bel 563 Nederlanders en je hebt beet. Ongeacht de uitkomst, hij verschilt altijd van de vorige, de verschuiving is ‘opmerkelijk’, wat heerlijk dooremmert op radio en tv.

Om de dulle dinsdagmorgen door te komen, had de NOS de dealers van Ipsos besteld. Ja hoor: nieuws. ‘Een overschot op de begroting moet vooral besteed worden aan salarissen in de publieke sector en aan woningbouw.’ En: ‘Zes op de tien Nederlanders zijn bang dat de klimaatmaatregelen ze persoonlijk veel geld gaan kosten.’

Waar cijfers klaarheid suggereren, steekt de mist op. Want wat zegt bijvoorbeeld dat laatste? Mogen klimaatmaatregelen van die zes Nederlanders geheel geen geld kosten of een beetje? Of alleen hun niet, maar de buurman wel? Vinden ze maatregelen sowieso onzin? Wat vinden die andere vier? Zo kun je een talkshow doorgaan.

Deed Jinek de avond ervoor. Met Gijs Rademaker van het EenVandaag opiniepanel met, jawel, nieuws: ‘12 procent gelooft dat ze er in 2020 financieel op vooruitgaan.’ Of dat terecht is, deed er niet toe. Het ging om het cijfer, en ‘het vertrouwen in het kabinet’, wat dat ook moge wezen.

‘Nederland is totaal geobsedeerd door cijfertjes’, zeiden ze aan de borreltafel, en zo is het. Op het Noordeinde peilde Joris van Poppel dinsdag het gepeupel over ‘de cruciale vraag’: heeft Willem Alexander zijn baard nog? 50 procent verwachtte van wel, de andere helft niet.

Iets niet weten is een onderschatte deugd. Liever poseren we als professor. Ipsos gaf het kabinet een 5,5. EenVandaag een 5,0. Deze krant gaf de kabinetsleden zesenhalfjes. Zelfonderzoekje: 100 procent van mij zei ‘puur gelul’.

Bij de Troonrede, een fraai stuk, kon ik de koning de hand schudden: ook Willem Alexander blijkt een cijfer-scepticus. ‘Vaak voeren we discussies aan de hand van cijfers’, sprak hij. ‘Maar de levens van ruim 17 miljoen individuele Nederlanders passen niet in een mal.’ Keuzen en gebeurtenissen bepalen je leven, veel meer dan een koopkrachtcijfer, een macro-economisch groeipercentage of een belastingmaatregel, zei hij. ‘Geen enkel leven voegt zich naar de mediaan van een statistisch model.’ Op de achtergrond klonken Fluitsma en Van Tijn, met die hit op WA’s 29ste: ‘15 miljoen mensen/ op dat hele kleine stukje aarde/ die moeten niet het keurslijf in/ die laat je in hun waarde.’

Op het Binnenhof regende het koopkrachtplaatjes, looneisen en middenklassen. Een vertrouwd weerbeeld voor deze dinsdag van september. Daar vielen de cijfers: ‘Mensen hebben volgend jaar gemiddeld 2,1 procent meer te besteden.’ En: ‘Gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden gaan er minder op vooruit, gemiddeld 1,2 procent.’

Wat ik ook probeerde, mijn leven wilde zich maar niet voegen naar al die modellen. Platgeslagen door een zware mediaan verzuchtte ik: Sire, verlos ons van het cijferfetisjisme. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden