Columnbert wagendorp

Sigrid Kaag en de kunst van de vernietigende repliek

null Beeld

De leider van D66, Sigrid Kaag, pleitte in de Volkskrant voor meer empathie in het Kamerdebat. Ze definieerde politiek als ‘de kunst van het luisteren naar anderen’ en verzocht om ‘welwillendheid’, ‘empathie’, ‘vertrouwen’ en ‘matiging’. ‘Begrip voor elkaar, geduld, de bereidheid te luisteren voordat je spreekt – het is essentieel voor de gezondheid van de democratie.’ Het was de stem van de redelijkheid, tegen die van de haat.

Kaags opiniestuk was vooral ingegeven door de aanval van Geert Wilders, die haar onlangs beschuldigde van sympathie voor islamitische terroristen, nadat zij een vrouwelijke Syriëganger met haar drie kinderen naar Nederland had gehaald.

De roep om matiging klinkt om de zoveel tijd in het parlement, meestal nadat iemand – de laatste vijftien jaar meestal Geert Wilders – zich ondiplomatiek heeft uitgedrukt, een collega persoonlijk heeft aangevallen of een potje ordinair is gaan schelden. Nieuw is het niet. ‘Daar zit nog zo’n schoelje’, zei de socialist Schaper in een Kamerdebat, terwijl hij wees naar het CHU-Kamerlid De Savornin Lohman. Ook geen fijnbesnaarde opmerking, inmiddels wel meer dan honderd jaar oud.

De oproepen tot empathie leiden doorgaans niet tot matiging, integendeel. ‘Ze kunnen hun borst natmaken. Ik ben nog niet eens begonnen. Het wordt nog veel heftiger. Ik doe wat ik doe en ik doe het nog twintig keer’, zei Wilders. Dat was in 2007, nadat er ophef was ontstaan over zijn aanval op PvdA’er Arib, volgens hem een spion van de Marokkaanse koning. Ik geloof niet dat het sindsdien veel heftiger is geworden, maar Wilders heeft nog wel minstens twintig keer hetzelfde gedaan.

De absurde beschuldiging ging destijds ook niet ten koste van Wilders’ status: in 2007 werd hij door de parlementaire verslaggevers verkozen tot politicus van het jaar. Ook nu nog hoor ik Haagse verslaggevers regelmatig hoog opgeven van de politieke capaciteiten en debatvaardigheden van Wilders. Dat komt doordat we hier niet weten wat een goed debat is.

Elke poging Wilders enige vorm van matiging bij te brengen, is bij voorbaat kansloos. Het zou hem overbodig maken. Kaag heeft op zich het gelijk aan haar kant: de Kamer als strijdtoneel van ‘tribalisme, verdachtmakingen en verbittering’ is niet wat je zou willen. Maar daar heeft Wilders geen boodschap aan en dus komt er om de zoveel tijd een schaamteloze oprisping van haat en xenofobie uit rollen. Of, zoals in het geval van de beschuldiging aan het adres van Kaag, pure verzinsels.

Kaag zou er beter aan doen zich, in plaats van tot redelijkheid op te roepen, harder te verweren. Ook ter verdediging van de bevolkingsgroepen die Wilders steeds verdacht maakt. Democratie is niet alleen de kunst van het luisteren naar anderen, het is ook de kunst van het spreken en de vernietigende repliek. De meeste Kamerleden laten zich door Wilders’ grote bek intimideren en verlenen hem zo een air van onoverwinnelijkheid, iemand die kan zeggen wat hij wil. Ze laten zich in de verdediging dringen en zoals we van het Oranje van Frank de Boer hebben geleerd, is dat zelden een winnende tactiek.

‘Ik veracht uw woorden’, zei Kaag na Wilders’ aanval. Dat was op zich niet slecht, maar het had nog wel wat gemener gemogen. Een beetje zoals een van haar voorgangers, Alexander Pechtold. Die kleunde er regelmatig stevig in, onder het motto oog om oog, tand om tand. Die treiterde de treiteraar Wilders, overigens tot beider voordeel. In een parlementaire democratie is veel toegestaan. Ook het onbeschaafde en radicale. Voor de beschaafde diplomaat Sigrid Kaag is dat moeilijk. Maar om overeind te blijven moet je je, anders dan de redelijkheid leert, soms verlagen tot de methodes van degene die je veracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden