Opinie

Shakespeare laat zien hoeveel het volk van oorlog houdt

In tijden van oorlog komt de ware aard van mensen naar boven. Dat is de les die we van Shakespeare kunnen leren.

Soldaten in de Franse stad Roubaix patrouilleren op straat. Beeld afp

Toen ik het gruwelijke nieuws over Parijs te horen kreeg, schrok ik. De dagen daarna schrok ik nog meer van alle reacties die online verschenen. Weg van het internet dat snel kettingreacties van haat kan veroorzaken, verdiept in mooie oude Engelse boeken dacht ik aan alle wijze lessen die schrijvers mij hebben meegegeven. Over liefde, vriendschap en geluk, maar ook over tirannie, manipulatie, oorlog en haat. Tijdens mijn studie Engelse literatuur heb ik geleerd over de betekenis van oorlog. Shakespeare laat met een ironische toon de gruwelijkheden van oorlog zien. Deze schrijver toonde mij dat in tijden van oorlog de ware aard van mensen naar boven komt. Shakespeare laat zien hoeveel het volk van oorlog houdt. Oorlog is als brood en spelen. Overal ter wereld, ook in Nederland. Nationalisme, kuddegedrag en generalisatie zijn op dit moment teveel aanwezig in Nederland.

Allereerst moet kuddegedrag meteen afgeleerd worden. Wilders twitterde: 'Wanneer dringt het eindelijk door bij Rutte en andere westerse regeringsleiders: het is oorlog.' Mensen om me heen begonnen spontaan te geloven in deze uitspraak. Mensen praatten elkaar na, geloofden elkaar en zaaiden meteen overal haat. Er werd getwitterd: 'Nu is het oorlog. Wie dat ontkent is de vijand. Wie nu nog wil onderhandelen, overleggen, nuanceren is devijand.' Bij het online medium Jalta schreef adjunct-hoofdredacteur Nanninga het volgende: 'De islam is als een schrandere hond die van het ene baasje wel, en van het andere niet op de bank mag, en dat gretig uitspeelt.'

Onbekend portret van William Shakespeare. Beeld epa

Bloeddorstige honden

Shakespeare noemt echter de mensen die klakkeloos de meningen van regeringsleiders overnemen 'the dogs of war'. In het historische stuk Julius Caesar verwijzen deze 'dogs of war' naar soldaten en burgers die onder controle staan van de regering. Leiders, zowel in de regering als onder de burgers, jutten mensen op om vooral zin te krijgen in oorlog voeren. King Henry V is door Shakespeare beschreven als de god van de oorlog die op slinkse wijze iedere soldaat en burger gehoorzaam en enthousiast maakt.

Deze koning is beschreven met afwachtende, bloeddorstige honden aan zijn voeten die wachten op een bevel. Deze honden verwijzen opnieuw naar soldaten en gehoorzame burgers. Shakespeare had dit idee van de 'war dog' van de oude Griekse schrijver Plutarchus. Deze schrijver creëerde de 'war dog' als symbool voor de burger die een werktuig is van de staat en media en die zonder na te denken doet wat er van hem gevraagd wordt.

Veel Nederlanders gedragen zich op dit moment als zulke 'war dogs'. Ze zouden zich eerst meer moeten verdiepen in het verschil tussen het islamitische geloof en extremisme voordat ze dergelijke uitspraken doen.

Daan Spanjaardt. Beeld Daan Spanjaardt.

Rassenhaat

Verder lijkt de nuance verdwenen te zijn in de denkwijze en het taalgebruik van veel Nederlanders. Nationalisme en generalisatie zijn overal te horen. In plaats van loyaliteit te tonen aan elkaar besluit ook de Nederlandse bevolkingsgroep mensen buiten te sluiten op basis van ras. Shakespeare laat in zijn toneelstuk Othello zien dat rassenhaat een makkelijke en onnadenkende manier is om eigen frustraties te uiten. In Shakespeare's tijd was stereotypering van Moren gebruikelijk. Shakespeare laat zien dat Othello het sterkste karakter heeft van alle personages in dit toneelstuk door zijn eerlijke, koninklijke en individuele karakter. Othello heeft zijn leven lang te maken met racisme, maar toch is hij een leider in een tijd waarin zwarte mensen doorgaans geen leiderschap gegund was. Nederlandse burgers zouden moeten inzien dat rassenhaat een makkelijke manier is om onmacht te uiten en dat zelf nadenken nuttiger is dan leiders napraten.

Ik ben een pacifist. Hoe idealistisch het ook klinkt: liefde moet plaats maken voor oorlog en haat. Stel jezelf kritisch op ten opzichte van de regering en ten opzichte van elkaar. Protesteer alleen op vreedzame wijze en niet door middel van geweld. Extremisme is niet goed en de aanslagen in Parijs zijn verschrikkelijk, maar nationalisme is absoluut geen goede reactie. Omarm elkaar en ga niet met een grote menigte kleinere groepen met rassenhaat lastig vallen. Zoals Shakespeare ooit schreef: 'O, it is excellent To have a giant's strength! But it is tyrannous To use it like a giant.'

Thirza Osterhaus studeerde Engelse literatuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden