Column

Seksueel geweld gaat niet om seks, maar om macht

Column Elma Drayer

In meningenland buitelen we nu al zo'n drie weken over elkaar heen met verklaringen voor het seksueel geweld tegen vrouwen op oudejaarsnacht in de Duitse steden. Op zichzelf heel goed, natuurlijk. Als er één thema is dat ons aller aandacht verdient, dan dit.

Syriërs die demonstreren tegen het seksuele geweld in Keulen. Beeld anp

Maar jammer genoeg schoot het ene kamp onmiddellijk in de bagatelliserings-reflex. Tot gekmakens toe las ik verhalen van vrouwen die alle keren dat ze in hun leven ongewenst waren betast ineens met ons wilden delen - opdat wij vooral beseften dat het hier geen 'vluchtelingenprobleem' of 'moslimprobleem' betrof, maar net zo goed 'een wittemannenprobleem'.

Even voorspelbaar riep het andere kamp meteen dat de massale aanrandingen één op één te wijten waren aan de achterlijke islam. Tot gekmakens toe las ik oproepen om de 'testosteronbommen' op al dan niet hardhandige wijze mores te leren.

Beide verklaringen schieten, met permissie, lelijk tekort. Van die vrome hand in eigen boezem wordt sowieso niemand wijzer - zeker de slachtoffers niet. Of zou dit kamp werkelijk menen dat het voor de vrouwen in kwestie enorm troostrijk is om te horen dat seksueel geweld in de beste families voorkomt? Maakt zo'n weetje hun ervaringen in die oudejaarsnacht minder afgrijselijk?

Zo mogelijk nog onnozeler is het om de massale aanrandingen in Duitsland exclusief te linken aan de islam. Wie dat doet, winkelt wel heel selectief in de feiten.

Het zakte geloof ik wat weg uit het collectieve geheugen, maar eind 2012 stonden de kranten wekenlang vol van een reeks gruwelijke groepsverkrachtingen met dodelijke afloop in het overwegend hindoeïstische India. In Zuid-Afrika, evenmin een islamitische natie, nam seksueel groepsgeweld de laatste jaren onvoorstelbare vormen aan. Hier te lande was een jaar of tien geleden veel ophef rond groepsverkrachtingen in zogeheten kelderboxen - hele talkshows en reportages werden eraan gewijd. Als ik me goed herinner, waren de meeste verdachten allesbehalve moslim. Trouwens, in haar boek Rape (2007) wijst de Britse auteur Joanna Bourke erop dat groepsverkrachtingen in het 19de-eeuwse Ierland 'op grote schaal' voorkwamen. Geen islamiet te bekennen.

Maar als religie geen bevredigende verklaring biedt, wat dan wel? In dat verband kan het wellicht geen kwaad om een klassiek- feministische wijsheid af te stoffen: seksueel geweld heeft met heel veel te maken, maar uitgerekend heel weinig met seks. Seks is hooguit het middel, niet het doel.

Mijn feministische zusters uit de jaren zeventig mogen een hoop onzin hebben uitgekraamd, dit hadden ze toch haarscherp gezien: wie zijn lusten met geweld botviert op een zwakker wezen heeft vóór alles een machtsprobleem. De dader wil (laten) voelen - al is het maar voor even - dat hij de touwtjes in handen heeft. Hoe kun je dat effectiever doen dan door iemand te raken in het intiemste dat ze bezit?

Seksueel geweld, wil ik maar zeggen, laat zich alleen begrijpen als je kijkt naar de machtsverhoudingen.

Welnu. Het is geen nieuws dat vrouwen in grote delen van de wereld nog altijd tot de tweederangs mensensoort behoren. Sla er de bekende gender gap-lijstjes maar op na. In talloze samenlevingen leidt de komst van een meisjesbaby niet tot vreugde, maar tot teleurstelling. In haar scholing steken ouders liever geen geld. In het ergste geval zijn vrouwen er vrijwel onzichtbaar op straat, maar zeker in het publieke debat, het bedrijfsleven, de wetenschap, de politiek. En ook wettelijk hebben ze doorgaans beduidend minder rechten. Van enig machtsevenwicht tussen de seksen is hoe dan ook in de verste verte geen sprake.

Het ligt nogal voor de hand dat mannen in zulke samenlevingen eerder geneigd zijn misbruik te maken van hun bevoorrechte positie - zeker als op seksueel geweld zelden veroordeling volgt. Vandaar dat juist daar het fenomeen tot ongekende bloei kan komen.

Helaas. Relatief paradijselijke landen als de onze bieden geen garantie - ook al hebben wij hier rechten waarvan vrouwen elders alleen kunnen dromen. Altijd zullen er mannen blijven die hun machtshuishouding niet op orde hebben - of ze nu een riante post bekleden bij het IMF, of hun leven slijten in een stille Utrechtse volkswijk.

Maar seksueel geweld geldt in dit hoekje van het universum wél als een delict dat strenge bestraffing verdient. Wat zou het heilzaam zijn als de boven ons gestelden die boodschap keer op keer herhaalden. Ook aan nieuwkomers. Desnoods tot gekmakens toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.