Schulz' transferunie maakt van de eurozone een ruziezone

Martin Schulz Beeld epa

Als een Duitse leider een 'Wende' aankondigt, wordt het gevaarlijk. In 2011 lanceerde bondskanselier Merkel haar 'Energie Wende'; in 2015 haar 'Asyl Wende'. Beide in Allein-gang, uit 'moraliteit'. SPD-voorzitter Martin Schulz presenteerde zijn 'Europa Wende': de Verenigde Staten van Europa tegen 2025. Wie Schulz niet volgt, vliegt eruit. Wat een Duitser zich in zijn hoofd haalt, krijg je er niet snel uit. Zeker niet bij Schulz.

Voor de Franse president Macron is Schulz de meest 'nuttige idioot' ooit. Macron roert in de Duitse coalitie-onderhandelingen. Met de liberale FDP in de regering zouden zijn plannen voor Europese transferfondsen dood zijn. Maar de 'Jamaica formule' sneuvelde. Daarop kwam Schulz op het SPD-congres in Berlijn en pakte Macron op snelheid. Als 'radicale pro-Europeaan' wil hij de Verenigde Staten van Europa op basis van een Europese grondwet, na raadpleging van de burgers.

Macron beoogt hetzelfde, zij het wat bloemrijker verwoord in de taal van Molière. Hij wil een federaal Europa omdat in de gehavende muntunie - en na mislukking van een strenge begrotingsunie - voor Mediterraan Europa de transferunie de enige redding lijkt. Schulz biedt het raamwerk als kerstcadeau.

De marsroute van Schulz is transparant. Merkel is huiverig voor een Zieldefinition, omdat haar kiezers nerveus worden bij de term transferunie. Schulz erkent openlijk dat de 'Verenigde Staten van Europa' het einddoel is. De weg erheen verloopt via de 'ever closer Union'. De meeste Europese politici schuiven in die richting, maar op kousenvoeten en met hapklare brokjes. Eerst zegt men ter geruststelling: 'zover komt het nooit'. Enkele jaren later: 'ja maar, het is al lang beslist en onomkeerbaar'. Kortom: iedereen zit in de fuik, dus verder zwemmen.

Premier Rutte mocht op de recente Europese Top wat sputteren omdat er nog geen nieuwe Duitse regering is. Volgend jaar maart wordt verder gesproken. Mocht Schulz dan mee aan tafel zitten, dan kan Rutte de furie van de Feldwebel aan den lijve ondervinden. Voor Mediterraan Europa, geleid door Frankrijk, is een Europese transferunie hart en ziel van een federaal Europa. Schulz stemt daarmee in. 'Europa' biedt Duitsland mentaal een comfortabele heimat. Zijn 'Wende' mag wat kosten. Schulz tot zijn congresgangers: 'Leute, Europa ist unsere Lebensversicherung'.

Met Schulz koerst de EU naar een tweesprong: 'erin of eruit'. De transferunie maakt van de eurozone een ruziezone. Muntunies met grote onderliggende verschillen eindigen vaak in transferunies. Italië voerde in 1861 de lira in als eenheidsmunt. Noord en Zuid stonden toen qua welvaart op gelijk niveau; Napels behoorde tot de grootste steden in Europa. Resultaat van de lira was dat het liberale noorden via industrialisering economische vooruitgang produceerde. Het feodale zuiden, de Mezzogiorno, implodeerde.

Die welvaartskloof bestaat nog altijd, ondanks alle transfers; eerst via Rome en daarna ook via Europa. De lira was goed voor het Noorden maar te sterk voor het Zuiden. Binnen de Europese muntunie is de euro goed voor Duitsland, maar te sterk voor Italië. De industrie in Noord-Italië verloor tijdens de eurocrisis circa 20 procent van haar capaciteit. Zuid-Italië verarmt verder met de toestroom van Afrikaanse migranten. Italië kan de euro niet aan. Een Europees transfersysteem kan dat niet verhelpen.

België is ook een transferunie: geldstromen gaan van Vlaanderen naar Wallonie; jaarlijks circa 7 miljard euro. Dat is jaarlijks 2.590 euro per werkende Vlaming. Vlaanderen eist daarom in het federale België bevoegdheden voor meer autonomie. Vraag echter eens een Nederlander 2.590 euro te transfereren naar Mediterraan Europa. Uit 'Europese solidariteit'. De Vlaming is volgzaam, maar de Nederlander zal zich verzetten, zoals het in Vlaanderen heet: 'als een duivel in een wijwatervat'. Nederland wordt in de Verenigde Staten van Europa wat Catalonië nu is in Spanje: een uit te persen sinaasappel.

Een 'Europees draagvlak' ontbreekt. EU-transfers kweken electoraal verzet in Noord-Europa, terwijl ze Zuid-Europa niet helpen. Het Zuiden zal steeds meer 'solidariteit' (geld) eisen; het Noorden steeds minder willen geven. Felle ruzies tussen landen zijn voorgeprogrammeerd. Als de Schulz-trein ooit de T-splitsing bereikt, springt 'rijk Europa' er wanhopig uit. En tuft 'arm Europa' verder in de 'Verenigde Staten van Europa'. Onvermijdelijk resultaat van deze 'Europa Wende': einde EU!

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Centre in New York.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden