Schrijvers verdedigen het vrije woord niet

Koffie is goed voor je en vrijheid van meningsuiting ook.

Abdelkader Benali

Op dit moment worden schrijvers gezien als de exemplaren bij uitstek van de vrijheid van meningsuiting. Toch lijkt me dit een grote overdrijving. Wanneer een essaysist en blogger als Pierre Assouline de schrijver mobiliseert als de ultieme verdediger van het vrije woord dan schiet ik in de lach.

Ik heb nog nooit schrijvers in wat voor gedaante, of op welk congres dan ook horen zeggen dat zij de verdedigers van het vrije woord waren. Negenennegentig procent van al het geschrevene, ik heb het hier over literatuur, roept nooit die mate van verwarring of verontwaardiging waardoor hele volksmassa’s in paniek schieten of beginnen te schuimbekken.

De meeste schrijvers kwetsen wel maar het liefst in stilte en vaak per ongeluk. Wie de lezingen doorleest die worden opgedist door gelauwerde schrijvers bij het aanvaarden van de Nobelprijs voor de literatuur moet lang zoeken naar zinsneden waarin de gelauwerde stelt dat hij zijn hele leven heeft ingezet voor het vrije woord of vrijheid van meningsuiting.

Daarnaast roept de overdreven nadruk van Assouline op het gevaar dat de Westerse schrijver loopt, irritatie op. De echte slachtoffers van vervolging, censuur en haatcampagnes wonen niet in het Westen maar daarbuiten. De Westerse schrijver als een kwetsbare soort zien is schromelijk overdreven; wellicht gevoed door de angst voor de Islam waartegen Assouline zijn pleidooi afzet. Hij haalt Salman Rushdie aan als voorbeeld van de islamitische tirranie. Dit is terecht maar zijn vervolging is een incident. Daarnaast kan je moeilijk volhouden dat Salman Rushdie de mond is gesnoerd. Hij leeft in het vrije westen, produceert boek na boek en wordt in Arabische en islamitische media geciteerd en geinterviewd.

De westerse intellectueel doet onnodig krampachtig. Een leven lang tussen boekenkasten, ver verwijderd van de veranderende wereld; altijd de rode loper uitgerold voor literaire fora; kilometers rust en contemplatie; onbekendheid met levende culturen omdat de dode culturen hun werk deden en een zelfvertrouwen dat een tikkeltje blind maakt hebben ervoor gezorgd dat een intellectueel als Assouline nu onnodig schrikt van de realiteit. Hij vertaalt deze schrik als een kwetsbaarheid terwijl ik deze schrik eerder zou vertalen als een inzicht: Assouline is net als elke intellectueel onderdeel van deze soms wat schimmige en toch heel aantrekkelijke wereld; een wereld die verandert, een wereld waarin conflict en botsing huizenhoog opgestapeld liggen. Een wereld ook waarin verschillende vormen van secularisatie wedijveren met verschillende vormen van religie.

Dit onderzoeken en verslag van doen, kunnen schrijvers als de beste. En daarin nemen ze een mooie voorname niche in, gesteund door die vrijheid van meningsuiting. Een bedreigde diersoort is de Westerse intellectueel nog lang niet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden