Opinie

Schrap de sancties en geef Oekraïne geld

De Europese Unie moet obstakels uit de weg ruimen die financiële steun aan Oekraïne blokkeren.

Een meisje maakt een tekening in Debaltseve, een stad in Oost-Oekraïne die deze week in de frontlinie lag. Beeld Gleb Garanich / Reuters

Oorlog legt het oosten van Europa in puin. Oekraïne is een slachtoffer van Russische agressie en, of we het leuk vinden of niet, zijn lot zal het lot van Europa bepalen want de huidige crisis zal de regels en principes vastleggen volgens welke de Europeanen zullen leven in deze eeuw.

Zal Europa worden geregeerd door de principes van vrijheid, democratie, de rechtsstaat en de onschendbaarheid van nationale grenzen? Of zullen brute macht en de bereidheid geweld te gebruiken zegevieren? Zullen 'geleide' democratie en invloedssferen de rechten overtroeven van landen, klein en groot, om hun eigen toekomst te bepalen?

Met het einde van de Koude Oorlog en de instorting van de Sovjet-Unie werden de onafhankelijkheid en territoriale integriteit van Oekraïne snel een hoeksteen van de Europese orde. Dit strategische gegeven is nu duidelijker dan ooit. Kortom, het hedendaagse, democratische Oekraïne vecht voor de toekomst van Europa.

Groodmachten

De Russische president Vladimir Poetin wil een internationale orde herstellen die exclusief wordt gestut door invloedssferen onder beheer van grootmachten - het systeem dat prevaleerde in het door oorlogen geplaagde Europa van de 18de en 19de eeuw. Een Europees Oekraïne en de Europese Unie staan in de weg bij dit doel. Daarom probeert het huidige Russische beleid Oekraïne permanent te destabiliseren, vooral militair en financieel. In zijn eigen belang moet Europa niet toestaan dat dit beleid het wint.

Ondanks de oorlog in oostelijk Oekraïne is het land er sinds het verjagen van president Viktor Janoekovitsj vorig jaar februari in geslaagd belangrijke stappen te zetten richting democratie. Sinds de 'euromajdan'-revolutie begin november 2013 is er een nieuw Oekraïne verschenen. Eerlijke presidentiële en parlementaire verkiezingen hebben leiders aan de macht gebracht die, door radicale hervormingen door te voeren, vastbesloten zijn gehoor te geven aan de roep van kiezers om een moderne economie en een eind aan corruptie. Niettemin is in de verste verte nog geen sprake van binnenlandse politieke stabiliteit. Naast de spanningen binnen de Oekraïense regering zelf is de belangrijkste reden daarvoor de nijpende financiële situatie.

De Verenigde Staten, de Europese Commissie en de belangrijkste lidstaten van de Europese Unie zijn het er over eens dat, althans in beginsel, Oekraïne snelle en substantiële financiële hulp nodig heeft om de Russische agressie te kunnen weerstaan. Ze zijn het er ook over eens dat de diepgaande sociale en economische hervormingen die Oekraïne moet uitvoeren hun steun verdienen.

Hulppakket

Toch hebben de internationale financiële autoriteiten moeite om een hulppakket van 15 miljard dollar (ruim 13 miljard euro) bijeen te sprokkelen, het minimumbedrag dat is vereist voor het vrijgeven van fondsen voor Oekraïne die het Internationaal Monetair Fonds (IMF) vorig jaar toekende in het zogeheten 'Stand-By Arrangement'. Als gevolg daarvan wordt Oekraïne letterlijk platzak.

De moeite die de EU heeft om een concrete financiële toezegging te doen komt door haar gebrek aan financiële middelen. Een grote zwakte van het externe beleid van de EU is dat de middelen ontbreken om financiële hulp toe te kennen aan buurlanden. Het zou absurd zijn als Oekraïne in een financiële crisis belandt omdat de EU geen overeenstemming kon bereiken over hoe de fondsen om dat te voorkomen geworven moesten worden.

De manier om een dergelijke uitkomst te voorkomen is om één van de twee instrumenten die de EU heeft voor niet-eurolanden toe te passen om aan de noden van Oekraïne tegemoet te komen: óf een combinatie van leningen en subsidies, óf een aanvulling van het IMF-programma voor landen van de EU. In beide gevallen kunnen voorwaarden worden gesteld om te voorkomen dat de fondsen corruptie in de hand te werken en terechtkomen waar ze het meest nodig zijn. Zeker moet worden gegarandeerd dat de hulp niet wordt gebruikt om directe betalingen aan Rusland te verrichten.

Politieke wil

Vandaag is het belangrijker financiële steun aan Oekraïne te geven dan nieuwe sancties op te leggen. Daarom is Rusland wellicht ook geïnteresseerd in een donorconferentie en nieuw Europees geld voor Oekraïne. Sterker, economische sancties verergeren niet alleen de crisis in Rusland, maar ze schaden ook andere Europese landen. Maar financiële hulp aan Oekraïne zou duidelijk maken dat Europa de destabilisering van het land niet tolereert, terwijl de economie van Oekraïne en van de regio een injectie zouden krijgen.

Net zo belangrijk: als de westerse reactie op Russische agressie jegens Oekraïne beperkt blijft tot economische sancties kan Poetin de implosie van de levensstandaard van gewone Russen des te makkelijker afschuiven op het Westen en zijn vermeende vijandigheid jegens Rusland. En dus dubbel zo hard inzetten op agressief nationalisme.

Het enige dat vandaag nodig is om EU-fondsen om te zetten in financiële steun aan Oekraïne is politieke wil. President van de Europese Commissie Juncker kan het initiatief nemen om alle bureaucratische obstakels zo snel mogelijk uit de weg te ruimen. Veel Europese leiders zijn dit weekend bijeen op de veiligheidsconferentie in München. Zij moeten hierop inzetten. Een financiële crisis, bovenop de militaire en politieke crisis, zou verwoestend zijn voor Oekraïne en kan voorkomen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden