ColumnAleid Truijens

Schoolboekenuitgevers plegen censuur in opdracht

null Beeld
Aleid Truijens

Jaren geleden zat ik in de redactie van Diepzee, een literatuurtijdschrift voor middelbare scholieren, een in 1997 ter ziele gegaan prachtblad. In de jaren tachtig citeerde een van ons een schrijver die het woordgrapje ‘neukebootje’ maakte. Het leidde, tot onze verbijstering, tot een golf van opzeggingen op streng-christelijke scholen.

Als ik nu terugblader – wat kon er toen toch veel, in het literatuuronderwijs. Seks, emancipatie en homoseksualiteit vermeden we niet, integendeel. De woorden ‘jeetje’ en ‘gossie’ hoefden niet geschrapt. En zeker niet dinosaurussen, de evolutieleer, kermissen, toneel, film, meisjes in bikini, geëmancipeerde vrouwen, pokémon-draakjes en spaarvarkens.

De Nederlandse kerken lopen leeg, meer dan de helft van de bevolking is onkerkelijk, maar het merendeel van de scholen heeft een confessionele grondslag. De greep van religie op ons onderwijs wil maar niet losser worden. Je gelooft je ogen niet als je het uitstekende, onthullende verhaal van Maarten Dallinga over censuur op schoolboeken in NRC Handelsblad (8 oktober 2021) leest. Dat schoolboekenuitgevers zó hun oren laten hangen naar reformatorische en islamitische scholen is ontluisterend. Vooral omdat het niet alleen gaat om specifiek lesmateriaal voor die scholen, maar ook om veelgebruikte lesmethodes voor alle basisscholen. Ouders weten daar niets van, en de meeste leerkrachten is het kennelijk ook ontgaan.

Toch mis ik iets, in het verhaal zelf en in de reacties erop. Waar komt die censuur vandaan? Uitgevers doen zoiets niet zomaar. Het is censuur in opdracht. Uitgevers bedenken niet welk wereldbeeld aan kinderen moet worden opgedrongen. Dat zijn de scholen, of liever de schoolbesturen. Die hebben, hoewel er elk jaar politiek gedonder over is, nog altijd een enorme vrijheid in wat ze in de kinderhoofdjes gieten: hun eigen versie van het ontstaan van mens, dier en wereld, hun eigen visie op homoseksualiteit, de rol van man en vrouw, de manier waarop je je dient te kleden en, niet te vergeten, een wurgend zondebesef.

Dat mogen we hier allemaal zomaar doen met kinderen. Dat dit alles in schoolboeken terechtkomt, als niemand het tegenhoudt, is dan niet verbazend.

Ook ik vind het teleurstellend dat uitgevers zich onder druk laten zetten door religieuze lobby’s. Je zou willen dat ze zich medeverantwoordelijk voelen voor de gevolgen van hun bange richtlijnen. Maar de verantwoordelijkheid voor wat kinderen leren, ligt uiteindelijk niet bij commerciële uitgevers. Die ligt bij het ministerie van Onderwijs. Dat moet toezicht houden op leermiddelen, via de Inspectie. Die moet ingrijpen als dat wat kinderen leren bij biologie in strijd is met de wetenschap. Als wat gepropageerd wordt over sekse en seksualiteit niet strookt met artikel 1 van de grondwet. Of als belangrijke delen cultuuronderwijs worden overgeslagen omdat een sektarisch deel van de scholen dans, film en toneel zondig acht.

Wij hebben in Nederland twee principes die heilig zijn, ook voor het merendeel van de kiezers: de vrije markt en de vrijheid van onderwijs. Bij de gekuiste schoolboeken zijn die twee een giftige verbinding aangegaan. Schoolboekenuitgevers zijn op aarde om zoveel mogelijk winst te maken met schoolboeken. Streng-religieuze scholen zijn er om hun geloof en gedachtengoed dwingend te verspreiden. Beide handelen binnen de wet, zolang het ministerie niet ingrijpt.

Als het aan mij ligt krijgen we in Nederland openbaar onderwijs, vrij van religieuze of ideologische dwingelandij. God heeft op school niks te zoeken. Ik weet dat dit een utopie is; er is en komt geen meerderheid voor. Daarom zijn we zo afhankelijk van goed toezicht, in het belang van onze kinderen. Dat toezicht faalt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden