Opinie Integriteitsregels Kamerleden

Scherp integriteitsregels voor Kamerleden aan

Het declaratiegedrag van Dion Graus toont aan dat collegiaal toezicht in de politiek niet werkt.

Theo Hiddema. Beeld ANP

Nederland heeft weinig strenge regels op het terrein van de integriteit van Eerste en Tweede Kamerleden. De Europese waakhond Groep van Staten tegen Corruptie (GRECO) verbaast zich daar telkens over als ze op bezoek zijn in het kader van hun inspectie. Daar stellen de Kamers dan tegenover dat strenge regels en een boel toezichthouders in Nederland niet echt nodig zijn. Wij hebben een betrekkelijk nette politieke cultuur, waarbij integer handelen van Kamerleden vooral een kwestie is van cultuur, persoonlijke integriteit en morele codes die Kamerleden onderling delen en bewaken. En daarin hebben de Kamers gelijk: want strenge regels en vloten toezichthouders tellen voor niks als er geen gedeelde cultuur en morele code voor integriteit bestaat. De corruptste landen hebben vaak de strengste regels en toch…

Maar te weinig regels en nauwelijks toezicht is het andere uiterste. Het werkt ook niet, bewijzen de incidenten met de vergoedingen van Dion Graus en (mogelijk ook) Hiddema deze week (te hoge toeslagen) en die van senator Duthler (belangenverstrengeling) kortgeleden. Al bestaat er nog niet veel meer dan het vermoeden dat deze Kamerleden niet integer handelden, onder de huidige regels is er nauwelijks een manier om dit vermoeden van niet-integer handelen ordentelijk te onderzoeken. De Reglementen van het parlement kennen eigenlijk geen regels voor ambtsdelicten. De enkele regels die er wél zijn, zijn draconisch.

Kamerleden die worden verdacht van een ambtsovertreding of -misdrijf staan, ook na hun aftreden, terecht voor de Hoge Raad. De opdracht tot vervolging kan door de regering of door de Kamer zelf worden gegeven. Dat is schieten met een heel groot kanon op een mug. Een Kamerlid dat lichtvaardig in zo’n procedure wordt betrokken, heeft daarvan schade, zoals Diederik Samsom in 2015/2016 mocht ondervinden toen hij – onterecht, bleek achteraf – werd beschuldig van lekken uit de Commissie stiekem van de Kamer.

Kwetsbaar

In zijn laatste rapport vraagt waakhond GRECO weer aandacht voor aanscherping van de integriteitsregels. Een Tweede Kamercommissie broedt daar nu op (commissie-Oosting) en de Eerste Kamer heeft wat regels aangescherpt – zonder iets aan het principe van het collegiale toezicht te veranderen. En juist dat is kwetsbaar. Een parlement met veel partijen zal niet snel over elkaar klikken of achter elkaar aangaan voor integriteitsvraagstukken. Dat verstoort de verhoudingen en besmet het instituut zelf.

Maar zo komen we wel terecht in de slechtste van alle werelden bij vermeende integriteitsschendingen: wegkijken, relativeren en een doofpotcultuur. Dat schaadt het vertrouwen in de politiek en leidt ertoe dat zij die niet integer handelen overal mee wegkomen. Zoals bij Hiddema, die een misleidende voorstelling van zaken geeft door te zeggen dat hij in Maastricht zijn woonadres moest kiezen (wat recht geeft op de hoge onkostenvergoeding), omdat hij daar werkt als advocaat. Terwijl hij zou moeten weten dat het woonadres van een advocaat en de vestigingsplaats heel verschillende dingen zijn, waar ook verschillende regels voor gelden.

Registratie

Het zou daarom goed zijn dat de Tweede Kamer de regels over lobbyen, het aannemen van giften en geschenken (de geschenkenregisters van de Tweede Kamer lijken nergens op en worden, bewijst het geschonken appartement van Pechtold, slecht bijgehouden), de registratie van neveninkomsten en persoonsgegevens toch zou aanscherpen. Waarom controleert de Tweede Kamer de opgave van Kamerleden niet in de gemeentelijke basisadministratie? Waarom stuurt de Belastingdienst geen overzichten van inkomsten van Kamerleden aan de salarisadministratie van de Tweede Kamer? Vooral moet er dringend iets voor het toezicht geregeld worden. Geen Via Dolorosa naar de Hoge Raad maar een procedure waarbij de Kamer zelf, snel en goed vermoedens van niet integer handelen kan onderzoeken en kan bestraffen. Een reprimande doet al wonderen voor de cultuur en voor het vertrouwen dat kiezers kunnen hebben.

Wim Voermans is hoogleraar staats- en bestuursrecht te Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden