Opinie

'Schaf omroepbestel af, en geef subsidie aan commerciële partijen voor journalistiek'

Hef het publieke omroepbestel op, bepleit Marianne Zwagerman. Het is hoog tijd voor een nieuw mediamodel. 'Maak het omroepbudget vrij in een systeem waar bedrijven die aan de journalistieke opdracht voldoen voor elke euro die ze zelf investeren één euro van de overheid erbij krijgen.'

Beeld ANP

Beste Mark,

Je kent me wel hè, Marianne Zwagerman, de vrouw die de twee jongste publieke omroepen oprichtte, PowNed en Wakker Nederland. En toch ga ik je nu adviseren om de hele publieke omroep op te heffen. En nee, ik heb niets tegen de publieke omroep. Ik heb zelfs niets tegen de uitwassen van de publieke omroep. Maar er is iets aan de hand. Iets wat jij eenvoudig kunt oplossen zonder dat het extra geld kost.

De convergentie van media is in volle gang. Iedereen komt op elkaars terrein. De markt doet zijn werk en de consument profiteert. Mediaconsumptie wordt elke dag leuker, veelzijdiger en efficiënter. Nieuwe marktpartijen veroorzaken uiteraard ook verschuiving van geld. En zo hoort het ook. Maar daardoor is er iets groots aan de hand wat we niet over het hoofd moeten zien:

Verschuiving van advertentiegeld
Journalisten schrijven niet langer de voor- of achterkant van de advertenties vol. Blader maar eens door de krant. Er staat bijna geen advertentie meer in. Nu weet ik dat het crisis is. Maar er is structureel iets aan de hand. Gebruikte auto's staan al jaren niet meer te koop in de Telegraaf op zaterdag, het geld vloeit naar partijen als Marktplaats en Autotrader. De vacatures die voorheen in de Volkskrant stonden zijn verdwenen naar Monsterboard en zijn concurrenten.

Consumenten en mediawatchers halen daar hun schouders over op. Dan hadden krantenbedrijven maar eerder en sneller moeten innoveren. Dat is een verdedigbare reactie. Maar dat vingerwijzen leidt af van de onderliggende verschuiving die onomkeerbaar is.

Het punt is namelijk níet dat het geld naar internet verschuift. Het punt is dat er niet langer een natuurlijk verband is tussen journalistiek en advertentiegelden. Jarenlang was dat verband er wel. Advertentiegeld vloeide naar bedrijven die er redacties mee financierden. Dat was niet zo geregeld, daar was geen wetgeving voor, het was een logisch gevolg. Voor bereik was content nodig en journalisten maakten het. Dat evenwicht is weg. Google, Monsterboard, Facebook en eBay, allemaal bedrijven die geen journalistiek financieren met hun inkomsten. En dus is de door de markt geregelde financiering van journalistiek aan het opdrogen.

Kunnen we het met elkaar eens zijn dat we de journalistieke traditie van ons beschaafde democratische land niet kwijt willen? Voor de verschuiving van advertentiegeld hadden we decennia lang een gezonde, pluriforme pers met ruimte voor onderzoeksjournalistiek en meningen en visies vanuit verschillende invalshoeken.

Regionale nieuwsvoorziening
Op lokaal en regionaal niveau is de nieuwsvoorziening al verschraald. Veel gemeenteraadsvergaderingen worden niet meer bezocht door journalisten. Regionale kranten zijn opgeheven, of opgegaan in katernen die een zodanig grote regio bestrijken dat er per gebied nog nauwelijks nieuwsvoorziening is. De waakhondfunctie van de journalistiek is niet langer geborgd. Had de omkoopaffaire van de Noord-Hollandse gedeputeerde Hooijmaijers niet veel eerder aan het licht moeten komen? En hoeveel van deze affaires blijven vandaag buiten de spotlights?

Burgerjournalistiek gaat dit niet opvangen. Journalistiek is een vak, waar we niet buiten kunnen en dat als gevolg van de verschuivingen in de media-industrie grotendeels dreigt te verdwijnen. Er moet een andere oplossing komen. En die ligt voor de hand. We zijn als maatschappij nu al bereid om honderden miljoenen euro's te investeren in een publieke omroep. Die weliswaar veel meer doet dan alleen nieuwsvoorziening, maar daarin kunnen andere keuzes gemaakt worden.

Herverdeling budget
Ik pleit voor een herverdeling van dit budget, waarbij het financieren van journalistieke organisaties en producties het belangrijkste doel is. Dat moet in een ondernemend model, waarin bedrijven de nieuwsvoorziening doen. Dat kan best. Krantenuitgevers, maar ook RTL, BNR en SBS hebben voldoende bewezen dat de nieuwsvoorziening in een commerciële omgeving in vertrouwde handen is.

Maak het totale budget dat nu beschikbaar is voor de publieke omroep vrij in een systeem waar bedrijven die aan de journalistieke opdracht voldoen voor elke euro die ze zelf investeren één euro van de overheid erbij krijgen. Dat mag in print, digitaal, radio, tv, of alle andere vormen die nog uitgevonden gaan worden. Zo makkelijk kan het zijn. Je heft er direct een groot ambtelijk geldverslindend overhead monster in Hilversum mee op. Daar maak je goede sier mee binnen de VVD! Een kleine overheid wilden we toch?

Laat je nieuwe minister van mediazaken even een nieuwe wet door de kamer loodsen waarin je het huidige publieke omroepbestel opheft. Ja, ook PowNed en Wakker Nederland, zo consequent ben ik wel. Het omroepbestel is gebouwd op oude en verrotte fundamenten. Met omroepen die al lang geen belangrijke stromingen in de maatschappij meer vertegenwoordigen. Een evangelische én christelijke én een katholieke omroepvereniging. Maar niet één voor singles of islamieten of werkende vrouwen? Kom op Mark, we leven toch al lang in een heel ander land.

Stenen tijdperk
'Ho ho ho', schreeuwde publieke omroep-directeur Timmer laatst in de Volkskrant, 'een publieke omroep zonder amusement wordt te elitair'. Hij betoogde dat het de opdracht van de publieke omroep is om ook amusement uit te zenden. Want het wordt door alle Nederlanders betaald en dus moet iedereen er naar kunnen kijken.

Grote nonsens. Het toont aan dat de taakopdracht aan de publieke omroep uit het stenen tijdperk komt. Mensen die geamuseerd willen worden komen volop aan hun trekken. Bij RTL en SBS. Maar ook op YouTube waar we onlangs met miljoenen mensen tegelijk naar een parachutespringer zaten te kijken.

Bovendien is nieuws en journalistiek niet elitair. Miljoenen mensen lezen vandaag nog altijd een krant. Het is badinerend om te denken dat het volk alleen maar naar zoekende boeren en baltrappende mannen zou willen kijken.

De Nieuwe Pers
Laat je mediaminister gewoon een goede nieuwe taakomschrijving maken, Mark. Op basis waarvan die journalistieke bedrijven geld uit de subsidiepot kunnen halen. Wat richtlijnen en toetsing op pluriformiteit en verschillende takken van journalistiek en klaar.

Het huidige Hilversumse talent gaat daarbij niet verloren. Als ik NOS-directeur Jan de Jong was, belde ik Persgroepbaas van Thillo om mijn management buy-out te financieren. SBS, BNR en RTL kunnen ook aanspraak maken op het geld voor de versterking van hun journalistieke programma's, als ze die ambitie hebben. Maar allerlei andere partijen ook. De Nieuwe Pers. Misschien nog wel -doe eens gek- een nieuwe krant. Of een partij die alleen via YouTube uit gaat zenden. Alles is mogelijk. Moet jij eens zien wat voor mooie dingen er allemaal kunnen met die 600 miljoen, of maak er weer 800 van. Ook goed.

Marianne Zwagerman is schrijfster en eigenaar van het communicatiebureau Het Ministerie van Fenomenisering. Als toenmalig directeur van de Telegraaf Media Groep stond ze aan de wieg van de omroepen PowNed en Wakker Nederland. Bovenstaande brief las Zwagerman voor tijdens een bijeenkomst van communicatiebranchevereniging MWG.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden