opinie jeugdzorg

Schaf afzondering in gesloten jeugdzorg niet helemaal af

Het tijdelijk afzonderen van agressieve jongeren met gedragsproblemen is niet altijd te vermijden, betoogt Jeroen Gerrits.

Beeld ANP

Het artikel ‘Kinderen in de gesloten jeugdzorg te vaak opgesloten’ (Ten eerste, 23 augustus) verdient mijns inziens een genuanceerde tegenreactie. Inderdaad: plaatsing van jongeren in afzondering moet je zoveel mogelijk vermijden. En inderdaad: het mag niet als straf zijn bedoeld. Maar de afzonderingsruimte mag wat mij betreft nooit worden afgeschaft met het oog op de veiligheid voor de jongere zelf en zijn omgeving. Want het is helaas enkele keren per jaar absoluut noodzakelijk dat de mogelijkheid tot afzondering bestaat in een Jeugdzorg Plus-instelling.

Het is een bizar en volstrekt onrealistisch idee om de moeilijkste, meest gedragsgestoorde jongeren van Nederland naar een Jeugdzorg Plus-instelling te sturen, zonder dat er een veiligheidsklep is in de vorm van een afzondering. Dan krijg je ernstige ongelukken, voorspel ik.

Nul afzonderingsruimten

De meeste wetenschappers en ­leken die niet op zo’n leefgroep werken, snappen echt niet waar ze het over hebben als ze stellen: de afzonderingsruimten moeten naar nul. Zij zijn in mijn ogen verblind door mooie politieke praatjes en ethische nonsens. In Jeugdzorg Plus worden jongeren geplaatst waar werkelijk niemand meer wat mee kan, omdat ze zich door niemand meer laten aanspreken, totaal ontspoord zijn, niemand meer vertrouwen en soms heel agressief kunnen zijn tegen anderen, of zichzelf.

De wetenschappers die nooit met hun voeten in de klei hebben gestaan en de leken die dit nog nooit hebben meegemaakt, wens ik toe eens een maand groepsleider te zijn bij onze doelgroep. Ze zouden gillend wegrennen. De groepsleiders die ik ken zijn er allemaal op uit om preventief te werken, om agressie bij de jongeren te voorkomen en niet naar het noodmiddel afzondering te hoeven grijpen. Met een goede klik en een duidelijke open opstelling en met begrip voor hun vaak ernstige problematiek kom je heel ver om een goede vertrouwensband op te bouwen en hen in een beter spoor te krijgen. Ook ­humor helpt hier bij.

Maar enkele malen per jaar ontkom je er niet aan een jongere naar de afzondering te brengen, omdat hij of zij explodeert in wilde agressie tegen anderen of zichzelf, en praten niet meer helpt. Ik heb diep respect voor groepsleiders en gedragswetenschappers die dag in dag uit vanuit betrokkenheid en enthousiasme met deze jongeren werken. Jongeren zijn door de mix van duidelijkheid en ­betrokkenheid die ze krijgen vaak binnen enkele weken al behoorlijk opgeknapt. Ik hoor van veel jongeren dat ze zich voor het eerst in hun leven ergens veilig voelen. Sommigen zien er tegenop om deze vertrouwde omgeving weer te verlaten. En dat geluid hoor ik te weinig in de pers.

Jeugdzorg Plus wordt te vaak negatief afgeschilderd, de vele goede punten worden niet benoemd. Jongeren in Jeugdzorg Plus die zich veilig voelen en niet meer weg willen. Kan dat? Waarom? Ze geven het mijzelf dagelijks aan: Omdat er duidelijkheid is, eerlijkheid en betrokkenheid en grenzen worden aangegeven als mensen gevaar lopen door hun gedrag. Als jongeren niet mogen worden beetgepakt noch in afzondering mogen terwijl ze de mensen om zich heen (ook jongeren) aanvallen of bedreigen, dan is niemand meer veilig. Praten is optie nummer één, maar er zijn genoeg situaties waarin dat niet meer werkt en handelen nodig is.

Meer zwerfjongeren

Ik voorspel dat veel instellingen uit angst voor pers en de politiek, moeilijke agressieve of zelfdestructieve jongeren niet meer gaan opnemen. Want dat heb je namelijk in het uiterste geval altijd een afzondering voor korte tijd nodig. En dat mag ineens niet meer in Nederland. Dan loop je als instelling dus een groot risico.

Het gevolg zal zijn dat er geen plekken meer zijn voor deze jongeren en dat ze op straat belanden omdat niemand het meer met hen aandurft. Het aantal zwerfjongeren zal sterk toenemen. Dat is dan het gevolg van dit ‘humane’ denken van mensen die de problematiek van onze jongeren alleen uit de boekjes kennen en niet uit de praktijk.

Jeroen Gerrits is ex-groepsleider, werkt als gz-psycholoog en heeft 42 jaar ervaring in deze jeugdzorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden