Opinie

Saoedi-Arabië wil geen sociale hervormingen

De oerconservatieve Saoedische toekomstvisie heeft ook zijn weerslag op onze moslimgemeenschap.

Van links naar rechts: de vicepremier van Oman, de emir van Koeweit, koning Salman van Saoedi-Arabië en de koning van Bahrein. Beeld reuters

Afgelopen weekend besteedde de Volkskrant uitgebreid aandacht aan Saudi Vision 2030, het ambitieuze economische hervormingsplan uit Riyad. Saoedi-Arabië wordt geplaagd door teruglopende olie-inkomsten en moet de lokale economie als de wiedeweerga opschudden.

Volgens Vision-2030 gaat er inderdaad heel veel veranderen. Maar er zijn grenzen: aan de grondslagen van de oerconservatieve samenleving zal volgens de blauwdruk niet worden gemorreld. Dit laatste is een belangrijk signaal voor de hele umma, de wereldgemeenschap van moslims, inclusief de miljoen soennieten in Nederland. De islam kent geen centraal gezag, maar Saoedi-Arabië is wel het gidsland bij uitstek. De Vision-2030 zou je tussen de regels door dan ook kunnen lezen als een streng herderlijk schrijven.

Vorig jaar al waarschuwde het IMF dat de Saoedische schatkist bij ongewijzigd beleid over vijf jaar leeg zou zijn - natuurlijk de perfecte opstap naar een potje Arabische Lente. Volgens Vision-2030 moet het land worden omgetoverd in een 'vibrant society'. Maar kan dat als vrouwen - zelfs in verhullende kleding - alleen de straat op mogen onder begeleiding van een mahram (bevoogdend mannelijk familielid)? Kun je een economie moderniseren zonder de gedragscodes te moderniseren? Je intuïtie zegt 'nee'. Maar het antwoord luidt: ja.

Robbert van Lanschot.

Emiraatje

Het Midden-Oosten levert zelf het bewijs. Er heeft zich daar de afgelopen twintig jaar een megatrend afgetekend: het economische zwaartepunt is verschoven van het 'oude' Midden-Oosten (de landen rond Israël) naar het 'nieuwe' Midden-Oosten (de emiraten en staatjes langs de Perzische Golf vanaf Koeweit tot Oman).

Een streng-religieuze regio heeft het 'gewonnen' van een relatief open, relatief seculiere, mediterrane regio. Natuurlijk, olie en gas speelden daarbij een grote rol. Maar Dubai, het bruisende (zeg maar 'vibrant'!) epicentrum van dat conservatieve, 'nieuwe' Midden-Oosten, heeft bijna geen olie en gas en is sinds kort zelfs netto importeur. Toch is het waanzinnig succesvol. Vision-2030 koos het emiraatje niet voor niets als een ideaal sjabloon.

Moslims in de hele wereld kijken met ontzag naar Saoedi-Arabië. Het land wordt niet in alles altijd nagevolgd, maar geldt voor velen in religieuze kwesties toch als de Gouden Standaard. Dit helpt het land ook bij de 'export' van salafisme. In islamitische boekhandels, ook in Nederland, ligt vrijwel uitsluitend Saoedische lectuur.

Keurslijf

Nergens klinkt de oproep tot het gebed zo betoverend mooi als bij de Kabaa in Mekka. De fraaiste Pavarottistemmen worden ervoor ingehuurd. De moslims van het Arabische schiereiland gelden als de beste kenners van het geloof. Alleen zij kunnen de Arabische begrippen uit de Koran in al hun diepgang en nuances doorgronden. Zij zijn opgegroeid in het karige landschap waar de engel Gabriël de goddelijke boodschap doorgaf aan de Profeet.

Turken, Somaliërs, Berbers, Afghanen - en bijvoorbeeld ook Nederlandse bekeerlingen - weten dat zij een treetje lager staan; ze zijn allemaal slechts mawali (niet-Arabische moslims). Saoedi-Arabië promoot al veertig jaar met succes een wereldwijde renaissance van de islam en zorgt er als conservatieve scherpslijper bovendien voor dat dat geloof overal op steeds strengere wijze wordt beleden.

Het feit dat koning Salman, Hoeder van de Twee Heilige Moskeeën, juist op dit voor zijn land cruciale moment bij monde van zijn zoon prins Mohammed 'nee' heeft gezegd tegen sociale hervormingen, zal gaan doorgalmen in de wereld van de islam.

Saoedi-Arabië heeft bewezen dat het de umma in een steeds strakker keurslijf weet in te snoeren. Omgekeerd zou het dus ook de stuwende kracht kunnen zijn achter kleine, prudente hervormingen. Maar die komen er dus niet. Koning Salmans toekomstvisie lijkt wellicht iets van en voor Verweggistan. Maar het document zal ook zijn weerslag hebben op het integratieproces van de toch al steeds behoudender moslimgemeenschap in ons eigen land.

Robbert van Lanschot is freelance journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.