Opinie

Samsom en Pechtold: Maak meedoen het hoogste doel van de bijstand

Gemeenten moeten de ruimte krijgen de bijstand een springplank te laten zijn - en geen moeras.

Diederik Samsom en Alexander Pechtold Beeld anp

Werk is meer dan inkomen. Een baan biedt mensen een sociaal netwerk, zelfvertrouwen en de mogelijkheden tot ontplooiing. Dit kabinet heeft, met steun van D66, werken dan ook een stuk lonender gemaakt. Lagere en middeninkomens houden honderden euro's meer over als ze aan het werk gaan en het is aantrekkelijker gemaakt mensen in dienst te nemen.

Maar de samenleving verandert. Mensen willen vaker een baan combineren, met het samen opvoeden van kinderen, met een rijk sociaal leven, met vrijwilligerswerk, met zorg voor een dierbare of je inzetten voor een leuke buurt. Goede werkgevers zorgen ook voor die ruimte, maar in de bijstand is die ruimte te beperkt.

De scheidslijn tussen werk en niet-werk in de bijstand is rigide. Heb je nog geen werk, dan heb je tal van verplichtingen om zo snel mogelijk weer aan het werk te komen, ook als je via mantelzorg of vrijwilligerswerk actief blijft en bijdraagt aan de samenleving. Verdien je een klein beetje extra, dan moet je dat verrekenen met de ontvangen bijstand. Bovendien raak je al heel snel je bijstand kwijt en dan moet je de bijstand opnieuw aanvragen als het werk onverhoopt maar voor even bleek te zijn. Met een krappe portemonnee een groot probleem als de nieuwe aanvraag van bijstand lang duurt, wat vaak zo is.

Het contrast tussen de zekerheid van de bijstand en de onzekerheid van meedoen aan de maatschappij wordt zo te groot. De bijstand dient op deze manier niet als springplank naar een bijdrage leveren, maar als regelmoeras. D66 en PvdA willen dat veranderen. Het centrale doel van de bijstand moet zijn om mensen te laten meedoen aan de maatschappij. Beknot die mogelijkheden niet vanuit Den Haag, maar geef alle gemeenten de ruimte om te kijken hoe ze dat het beste kunnen bereiken. Dichtbij mensen, samen en vanuit vertrouwen.

Allereerst moeten mensen in de bijstand meer ruimte krijgen om deels aan het werk te kunnen. In experimenten mogen mensen nu slechts tot maximaal 200 euro per maand tijdelijk bijverdienen naast hun bijstandsuitkering. Verruim die grens en stel dat mensen tenminste de helft van de inkomsten uit werk mogen houden, voor maximaal twee jaar. Gaan werken in de zekerheid dat dit niet compleet en direct ten koste gaat van de bijstand biedt mensen een veel grotere kans om op den duur eruit te komen. Om weer actief te worden. Om weer trots te zijn. Gemeenten vragen dan ook terecht om meer ruimte om verdiensten uit werk deels vrij te stellen. Biedt die ruimte, en biedt die ruimte ook aan alle gemeenten (in plaats van slechts 25, zoals nu).

Ten tweede is de bijstand nu te zeer een regelmoeras dat ten koste gaat van mensen in de bijstand én van de gemeenten. Door alle administratie, verplichtingen en rompslomp die daarbij komt kijken kunnen mensen nauwelijks op adem komen, en is het lastig om een maatschappelijke bijdrage te kunnen (blijven) leveren.

Maatwerk

Mensen kunnen op tal van manieren actief zijn en een bijdrage leveren, bijvoorbeeld met mantelzorg, helpen met overblijven op school, als aanspreekpunt bij de voetbalclub, de buurt veilig en schoon houden of een cursus die misschien niet direct binnen bereik is maar op den duur veel beter bij mensen past.

Gemeenten moeten hierin maatwerk kunnen bieden, in plaats van al hun capaciteit gebruiken om alle Haagse regels af te vinken. PvdA en D66 willen daarom dat gemeenten de ruimte krijgen om mensen niet direct te overstelpen met verplichtingen gebaseerd op wantrouwen. Stap dus af van het idee van het frame 'tegenprestatie', maar schakel mensen wel in als ze een bijdrage kunnen leveren aan een fijne gemeente. Beloon ze daar ook deels voor door meer inkomsten vrij te stellen (zie boven). Vertrouw er op dat gemeenten het beste weten hoe ze mensen kunnen helpen de stap naar werk en naar deelname in de maatschappij te maken en daarbij maatwerk kunnen leveren.

Als daarvoor eerst een tussenstap nodig is, dan moeten gemeenten dat kunnen bieden. Na jaren werkloos op de bank zitten kan het immers juist heel nuttig zijn mensen via maatschappelijke activiteiten ervaring en vertrouwen te laten tanken. En vertrouw op het feit dat mensen in de bijstand meestal niets liever willen dan weer aan de slag gaan. Werk op basis van dat vertrouwen met hen samen in plaats van ze te overstelpen met starre regeltjes.

We zien dat de samenleving verandert. Mensen leveren op tal van manieren een bijdrage aan een sterkere samenleving. Gemeenten moeten de ruimte krijgen om de bijstand een springplank te laten zijn in plaats van een moeras van verplichtingen, starre regeltjes, administratie en rompslomp. Dat is goed voor de maatschappij en vergroot de kans dat mensen duurzaam aan de slag komen. Op naar een bijstand die zorgt dat iedereen kan meedoen.

Alexander Pechtold, partijleider D66, en Diederik Samsom, partijleider PvdA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.