Rutte verzint allerslechtste liberale motto ooit

Column Stephan Sanders

Het is in dit geval buitengewoon onfortuinlijk dat we al in de trein zitten. Bij in- en uitstappen van bus, tram of trein gaat de man eerst, zodat hij de vrouw vervolgens behulpzaam de hand kan reiken.

Premier Mark Rutte in de Tweede Kamer. Beeld anp

Maar er valt niets te reiken, we zitten tegenover elkaar in de trein van Den Haag naar Amsterdam, en dan is er nog een complicatie: de vrouw is een man.

Een jaar of dertig, een Nederlander van Koerdische? Perzische? afkomst. Wat je ook wilt zeggen van die multi-etnische samenleving; je wordt steeds beter in het determineren van verschil, een beetje een antropoloog word je. Nu scheelt het dat ik me van kinds af aan zo heb gevoeld, dus ik kan er goed mee leven.

En: hij hangt niet op die bank, hij zit lekker rechtop.

Thuis kunt u zitten zoals u wilt, maar in gezelschap zit u netjes met een rechte rug (...) dus niet onderuitgezakt, scheef hangend, andersom op de stoel, geen handen in de zakken of een of twee benen over de leuning laten bungelen.

Dat is allemaal dik in orde. Hij is een 'invechter', denk ik: driedelig pak, rozig hemd, tikje frivool, das. Hij is corporate of wil het worden.

Jammer wel van die neerwaartse blik, die de zombie-houding is geworden in het openbaar leven sinds de smartphone zijn intrede deed. Zodoende komt van de 'live' flirt in het openbaar niets meer terecht. Maar er is ook goed nieuws. Hij leest een boek. Zo'n niet-elektronisch ding met papieren pagina's. En wat leest hij?

Hoe hoort het eigenlijk van Amy Groskamp-ten Have, het etiquettehandboek dat in 1939 verscheen en later eindeloos werd bijgedrukt, soms geheel herzien.

Mag ik even ontroerd zijn? Een aankomende carrièremaker met een migratieachtergrond die in de trein, waar iedereen hem kan betrappen, Groskamp-ten Have leest.

Nog even over dat 'invechten': Rutte zei dat bijna twee jaar geleden in een interview, de derde generatie migranten moet zich invechten, en toen viel het halve land over hem heen en zou hij zelfs 'racistisch bezig' zijn, zoals je ook 'lekker bezig' kunt zijn.

Ik heb dat nooit zo'n loepzuivere interpretatie gevonden, omdat Rutte eerst zei dat discriminatie bij wet verboden is, maar dat migranten en hun nazaten, wanneer ze onverhoopt toch met discriminatie te maken krijgen, zich moeten invechten. Want niet altijd is er een rechter of een antidiscriminatieconsulent bij de hand. De premier schetste hier niet zijn ideaal, maar de dagelijkse praktijk. Met een volmaakt legalistische aanpak zou het nooit wat zijn geworden met welke emancipatie dan ook.

Nu die andere, actuele kwestie. Hoe hartverwarmend je het ook wilt vinden, dat deze man en plein public Groskamp-ten Have leest, het is niet 'normaal'. Ja, de lezer van dit boek over (on)wenselijke omgangsvormen zoekt naar een norm, waaraan hij zich kan houden, naar gedragsregels.

Maar statistisch gezien is hij een uitzondering, onze treinen zitten nu eenmaal niet tjokvol met rechtop zittende Marokkaans- of Koerdisch-Nederlandse mannen die Groskamp lezen. Mag ik aanvullen: ook de blanke, autochtone Nederlandse man laat het hier lelijk afweten.

Normaal. Doen. Het is verwarrend wat Rutte bedoelt, misschien is het wel een schrille aanklacht tegen Trump? Maar het lijkt erop dat hij wil dat we ons naar de norm gedragen. Is dat de meerderheidsnorm? Heeft de helft plus één altijd het normale te pakken?

Het één na slechtste motto ooit door liberalen verzonnen is 'gewoon jezelf kunnen zijn' van Ed Nijpels in 1982. Rutte komt de eer toe het allerslechtste motto voor zijn rekening te nemen.

Een niet onbelangrijke filosoof, de Engelsman John Stuart Mill (1806-1873), die wel geldt als een van de grondleggers van het liberalisme, legt uit waarom 'Normaal. Doen' geen vruchtbaar politiek idee is. Mill had zelf een ander idee, het zogeheten 'Schadebeginsel'. Iemands vrijheid mag alleen worden beperkt voor zover dat nodig is om te verhinderen dat hij anderen schaadt. Mill zegt dat zo precieus en omslachtig, omdat hij vreest voor de 'tirannie van de meerderheid', die geneigd is de abnormale individuele mening te vertrappen.

Mill schreef dat omdat hij vrijheid een steviger fundament vindt dan normaliteit.

Ik ben dat van harte met hem eens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.