Opinie

Rutte, leg uitslag referendum naast je neer

Rutte zoekt zijn geitenpaadje naar een oplossing, geholpen door een bataljon juristen (Voorpagina, 20 oktober). Maar noch Ruttes befaamde pragmatisme noch het daarbij passende befaamde Nederlandse legalisme zal hem dit keer helpen. Met een Kamer die de kluts kwijt is en vierkant achter 'de kiezer' gaat staan hebben de initiatiefnemers van het referendum nu al een groter succes geboekt dan ze droomden en dan goed is voor onze democratie.

Mark Rutte. Beeld anp

Zijzelf, die initiatiefnemers, zijn er open genoeg over: het gaat hun niet om de inhoud. Oekraïne laat hen koud. Wat ze willen is het gezag van bestaande instellingen ondergraven, om te beginnen het zwakke gezag van de Europese Unie en van andere internationale instellingen en afspraken. Dat zwakke gezag is grotendeels van juridische aard, op bindende afspraken gebaseerd. Het doel is om die afspraken aan te tasten via bindende beperkingen en relativeringen. Dat Rutte daarin nu al meegaat is een vergissing en het is begrijpelijk dat zijn collega's in Brussel hem daarin geen centimeter gunnen.

Hij moet de uitdaging niet pragmatisch en juridisch beantwoorden, maar principieel en politiek. Het referendum is bij ons geen procedure die tot juridische binding leidt maar een politieke procedure. Het is als een motie in de Kamer, zij het dat de Kamer in dit geval voor de kiezer opzij is gestapt. Net als tegenover de Kamer kan Rutte deze motie, deze uitslag, overwegen en vervolgens duidelijk maken dat hij het niet voor zijn verantwoordelijkheid kan nemen deze te volgen. Nu de Kamer is opzijgegaan voor de kiezer moet ook die kiezer Ruttes antwoord beoordelen. Dat kan bij de volgende verkiezingen.

Heeft Rutte reden daar bang voor te zijn? Het lijkt me niet. De grote meerderheid van Nederlanders zit te wachten op het moment dat het politieke gezag in dit land nu eens zijn verantwoordelijkheid neemt tegenover zijn plagerige uitdagers, zoals de leiders van de referendumcampagne. Als dit goed gebeurt, met verwijzing naar evidente Europese en nationale belangen die op het spel staan, én naar het gezag van de Europese instellingen, dan zal de grote meerderheid de eerste drager van het Nederlandse politieke gezag volgen en dit politieke gezag aan winst helpen op zijn uitdagers.

De Kamer moet zich hierbij niet als kampioen van de referendum-stemmers opstellen. Zij is voor deze procedure opzijgegaan en moet even aan de kant blijven staan zodat het politieke gezag zijn politieke uitdagers en ondergravers zelf kan beantwoorden.

Zo'n principieel en politiek antwoord van Rutte heeft de directe verdienste van eenvoud en helderheid. Het heeft de duurzame verdienste het referendum enerzijds te erkennen als betrekkelijk nieuwe vorm van politiek, maar het tegelijk zijn plaats te wijzen en de snelle weg naar rechtsgezag, laat staan wetsgezag en verdragsgezag, te blokkeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden