Rutte III, kom eens met een eerlijk verhaal over de EU

Het regeerakkoord is er helaas stil over, maar in Europa staat verdieping van de EU op de agenda. Eerlijkheid over de compromissen die eraan komen, kan het publieke draagvlak vergroten, schrijft Adriaan Schout.

Rutte met onderhandelaars Pechtold, Buma en Segers in de Stadhouderskamer. Foto Freek van den Bergh

Vorige week presenteerde Rutte III het regeerakkoord met, achterin, de EU-paragraaf. Of er is tijdens de 209 dagen onderhandelen geen tijd geweest om na te denken over een goed verhaal over de Europese Unie, of de vier partijen waren het onderling gewoon fundamenteel oneens, of wat in het regeerakkoord staat is een poging om te misleiden.

Misleiding is het ongetwijfeld niet, maar het eerlijke verhaal is het ook niet. Op dit moment worden fundamentele discussies gevoerd over het verdiepen van de EU, over het versterken van de euro, over vormen van Europese belastingen, et cetera.

De Franse president Emmanuel Macron grossiert in voorstellen en het is onvermijdelijk dat de Duitse bondskanselier Angela Merkel compromissen zal sluiten. Zelfs de EU-kritische liberale FDP in Duitsland wil een geïntegreerd EU-leger en een ambitieuze Europese douane. De komende maanden en jaren zullen weer bepaald worden door Europese kwesties.

De tijd is rijp voor een verhaal over de Europese Unie. De les uit eerdere perioden van Europees activisme is: neem vooral de bevolking mee. Europa zonder draagvlak gaat niet, zoals het afwijzen van de Europese 'grondwet' in 2005 pijnlijk onderstreepte. Diederik Samsom toonde in 2012 dat een eerlijk verhaal over de EU mensen bindt in plaats van dat het afstoot. Terwijl Rutte hamerde op 'geen geld naar Griekenland', won Samsom stemmen ondanks zijn inschatting dat er toch extra geld nodig zou zijn.

Adriaan Schout Foto Peter Hilz

De EU-paragraaf in het regeerakkoord rammelt. Stoer rept die van beter handhaven van nog strengere regels en van de Europese Unie die geen schuldenunie wordt. Maar discussies in Brussel en andere hoofdsteden gaan over het verhogen van het politieke karakter van de Europese Unie (lees: juist minder gebaseerd op regels). Schulden worden nu al overgenomen en waarschijnlijk komen er meer schuldafschrijvingen en zelfs een soort eurominister. Dit regeerakkoord zet in op een onafhankelijke Europese Commissie, terwijl Commissiepresident Jean-Claude Juncker allang een gekozen Spitzenkandidat is.

Ondertussen is duidelijk dat Nederland zal meegaan in ambitieuze compromissen. Dat blijkt ook uit de aankondiging in het regeerakkoord dat Nederland zich toch gaat aansluiten bij een Europees Openbaar Ministerie. Het kabinet Rutte II had op dit punt net stoer 'nee' gezegd. In Brussel was sowieso gerekend op de Nederlandse deelname, omdat wij uiteindelijk altijd meedoen. Inmiddels wordt al gesproken over het uitbreiden van het takenpakket van dit nieuwe Openbaar Ministerie, onder andere met het oog op belastingontwijking van multinationale ondernemingen. De treinen rijden door en Nederland rijdt mee.

Daarom had het voor de hand gelegen nu eens uit te leggen dat Europese integratie veel te belangrijk is voor grote woorden over wat we niet willen, dat de EU richting een politieke unie koerst, en dat Nederland bang is voor de gevolgen als we 'nee' zeggen. Ook al vindt de premier dat iemand met een visie naar de dokter moet, Rutte III heeft eigenlijk, net als Rutte II, wel degelijk een EU-visie, namelijk: wij vinden het moeilijk om toe te geven, maar we doen mee omdat het belangrijk is.

Het verhaal achter de visie blijft echter problematisch als je hamert op meer regels en toezicht en geen overdrachten, terwijl de Europese Unie tezelfdertijd met verdieping bezig is. Waarom niet gewoon zeggen dat een aantal ontwikkelingen haaks staat op wat wij willen, maar dat het geheel toch zo belangrijk is dat wij gewoon gemotiveerd blijven meepraten?

Adriaan Schout is coördinator Europa bij Instituut Clingendael.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.