Rutte en zijn geheime memo's: iedereen weet het, niemand durft het te zeggen

Volgens Lodewijk Asscher is het een explosief dossier; maar Rutte heeft het slaghoedje al verwijderd

De Kamer voorliegen is normaliter een Haagse doodzonde. Maar in het geval van de memo's over de afschaffing van de dividendbelasting,  lijkt strategisch grootmeester Mark Rutte  de zaak weer gesust te hebben.

Bert Wagendorp

Er waren tijdens de formatie van het kabinet-Rutte III wel memo's over de afschaffing van de dividendbelasting. Premier Rutte hield tijdens de regeringsverklaring in november stug vol dat die memo's er niet waren - hij kon ze zich in elk geval niet herinneren - maar dat klopte dus niet. Twee wetenschappers van de VU wilden de geheime memo's zien, maar dat kon niet, zeiden ze op het ministerie, omdat ze nu eenmaal geheim waren.

De oppositie wilde in november, tijdens de regeringsverklaring, al weten of er geheime memo's waren die van invloed waren geweest op het besluit om vanaf 2020 de dividendbelasting af te schaffen - een besluit dat de schatkist 1.400 miljoen euro per jaar kost. Wat Jesse Klaver en de zijnen éigenlijk wilden weten, was wie in dit land de lakens uitdeelt. Of VNO-NCW en de multinationals AkzoNobel, Shell, Unilever en Philips het nieuw te vormen kabinet onder druk hadden gezet - met als dreigement dat ze anders misschien wel naar een ander land zouden gaan. Rutte kon dat moeilijk bevestigen, want dan waren hij en zijn ministers meteen weggezet als slaafjes van het grootkapitaal. Dus zei hij dat hij er nu eenmaal heilig van overtuigd was dat afschaffing goed was voor de werkgelegenheid, niet vanwege een paar memo's, maar omdat hij dat zo voelde.

Het ging om de beeldvorming. Iedereen wist dat VNO-NCW af wilde van de dividendbelasting - eind maart 2017 lag er al een brief met die strekking bij informateur Edith Schippers en de werkgevers waren zelfs zo transparant dat ze die brief (dertien kantjes) integraal publiceerden op hun website. Shell en de andere multinationals drongen al jaren aan op afschaffing. Maar omdat de kwestie in geen van de verkiezingsprogramma's van de onderhandelende partijen was opgenomen, moest Rutte het besluit wel omschrijven als een hemels inzicht. Er waren geen 'concludante' stukken, er was niets 'uitgevraagd' via de informateur, niet informeel en zelfs niet semiformeel, opeens hadden hij en de anderen het licht gezien.

Gisteren nam Rutte alvast zijn bekende strategische positie in. Hij is daarin een ware grootmeester. De verdediging wordt door de premier altijd ondersteund door de twee handen als een borstwering ter hoogte van de buik te houden. Dan weet je hoe laat het is: hier gaan we niet doorheen komen. Tijdens de persconferentie na de ministerraad van gisteren oefende hij vast een beetje. Hij hield vol dat hij van niks wist: 'Mij was niet bekend dat er stukken waren.' De eventuele 'memo's' en 'notities' waren 'kattenbelletjes' - er is nog nooit een kabinet gestruikeld over kattenbelletjes.

Hoe het besluit dan precies tot stand was gekomen, vroeg een parlementair verslaggever. 'Welk besluit?', vroeg Rutte, die als dat beter uitkomt voortreffelijk kan doen alsof hij van lotje getikt is.

De memo's waarover het ministerie het had, waren de onderhandelaars aan de 'zijtafels' (ook wel: de 'subtafels' of de 'fiscale tafels') wel onder ogen gekomen. Daaraan zaten de adjudanten Koolmees, Schouten, Zijlstra en Heerma. Maar die hadden hun bazen aan de formatietafel (ook wel: 'hoofdtafel') daarover niet ingelicht, zei Rutte gisteren. Geen idee waarom niet.

Soms weet iedereen hoe politieke besluiten tot stand zijn gekomen, maar kan dat toch niet expliciet worden uitgesproken. Want dan heb je de poppen aan het dansen. En nu moet Rutte volharden in zijn onwetendheid. Anders heeft hij de Kamer voorgelogen en dat is de vermaarde zogenoemde Haagse 'doodzonde' die tot de val van zijn kabinet kan leiden. De vanwege de beeldvorming ingenomen positie is een dwingende geworden waarvan onmogelijk nog kan worden afgeweken. Jesse Klaver wil het kabinet aan de tand voelen, maar hij kent de antwoorden al. Volgens Lodewijk Asscher is het een explosief dossier; maar Rutte heeft het slaghoedje al verwijderd.

Kattenbelletjes, zijtafels, vertouwelijkheid, ambtelijke beleidsopvattingen en ik wist het echt niet: klaar.

Unilever heeft als beloning besloten het gedeelde hoofdkantoor in zijn geheel naar Rotterdam te brengen, maar dat argument zullen we uit Ruttes mond niet horen - nog zoiets wat iedereen weet, maar wat niet hardop mag worden gezegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.