Russen zijn als de dood voor revolutie, daar maakt Poetin handig gebruik van

Duizenden Russen protesteerden tegen de komende presidentsverkiezingen, omdat de oppositieleider niet mee mag doen. Toch viel de opkomst tegen. Laura Starink van Raam op Rusland legt uit waarom.

Aleksej Navalny werd zondag in Moskou opgepakt. Beeld AP

'Dit kat-en-muisspel is al een paar jaar aan de gang. Vorig jaar bleek Navalny in staat een georkestreerde campagne tegen corruptie te organiseren, in tientallen steden in Rusland. Daar is het Kremlin toen van geschrokken. Daar namen voor het eerst ook jongeren aan deel. Het Kremlin realiseerde zich dat de jeugd weinig naar de televisie kijkt en voor propaganda dus niet vatbaar is, maar vooral informatie van internet haalt, waar Navalny sterk is.

'Dit weekend was geen verheviging van demonstratiedrift te zien. Het aantal deelnemers was minder dan bij eerdere demonstraties. Dat wil niet zeggen dat Navalny geen steun heeft, maar de Russen kunnen niet op hem stemmen tijdens de presidentsverkiezingen omdat hij is uitgesloten van deelname. Er is eigenlijk geen alternatief voor Poetin. Zo'n oproep tot een politieke boycot trekt kennelijk minder demonstranten dan een protest tegen corruptie.'

Business as usual dus in Rusland, maar waarom grijpt Poetin zo hard in?

'Omdat Poetin nooit echt zal weten hoeveel aanhang Navalny heeft, je kunt immers niet op hem stemmen. De informatiepositie in autoritair geregeerde staten is niet zo sterk. Toen Navalny in 2013 meedeed aan de burgemeestersverkiezingen in Moskou, kreeg hij 27 procent van de stemmen. Dat was een wake-upcall voor het Kremlin: die man kan iets voor elkaar krijgen. Vanaf dat moment probeerden ze hem klein te krijgen.

'In Rusland is geen politieke strijd. Presidentskandidaten moeten worden goedgekeurd door een kiescommissie. De journaliste Ksenia Sobtsjak kwam er wel door. Sobtsjak hoort tot de liberale intelligentsia, die in Rusland wordt gehaat. In tegenstelling tot haar is Navalny nationalistisch te noemen: gericht op Rusland, op corruptiebestrijding en niet op bijvoorbeeld Europa. Voor Poetin is Navalny een grotere bedreiging.'

Laura Starink. Beeld Annaleen Louwes

Toch pretendeert Rusland een democratie te zijn.

'In woorden noemen ze het een 'geleide democratie'. Dat wil zeggen: het Kremlin bepaalt wie mee mag doen. De politieke partijen in het parlement staan onder controle van het Kremlin en fungeren als uitlaatklep, maar onafhankelijke bewegingen worden niet toegestaan. Navalny zou in potentie zo'n partij kunnen vormen, maar het Kremlin doet er alles aan om dat onmogelijk te maken.'

Is Navalny's strijd gestreden? Wat zijn zijn kansen?

'Navalny is 41, het is de vraag of hij nog zes jaar wil wachten, tot Poetin zijn laatste termijn heeft uitgezeten, in 2024. Tot nu toe is Navalny steeds bezig geweest met het uitbouwen van zijn machtsbasis. Of dat een toekomst heeft, hangt af of Rusland überhaupt wil bewegen. Volgens de grondwet is dit Poetins laatste termijn, hoewel sommige analisten beweren dat hij nooit weg zal gaan. Maar zelfs daarna: in het cliëntelistische Rusland bestaat een sterke verwevenheid tussen industrie, criminaliteit en politiek. Of Navalny daar als buitenstaander ooit een rol in kan spelen, is zeer de vraag.

'Uit een recent, onafhankelijk opinieonderzoek bleek dat de Russen het meeste vertrouwen hebben in de president en daarna in de machtsorganisaties zoals de veiligheidsdiensten, het leger en de politie. Repressieorganen worden dus meer vertrouwd dan de vertegenwoordigde organen zoals het parlement en de regering, waar de bevolking juist invloed op zou moeten kunnen uitoefenen.

'Dat is een bizarre situatie: men gaat ervan uit dat de status quo gehandhaafd moet blijven. Dat zegt iets over de stabiliteit van het systeem. Russen zijn als de dood voor revolutie, daar hebben ze slechte ervaringen mee. Daar maakt Poetin handig gebruik van.'


Navalny wil president worden, maar mag geen verkiezingscampagne voeren

Al een jaar lang worden Navalny en zijn aanhangers lastiggevallen en opgesloten. Waarom houden ze vol?

Journalisten staan te dringen om Poetin te vertellen dat Rusland van hem houdt
De jaarlijkse persconferentie van de president van Rusland is het enige moment in het jaar waarop deze wereldleider toegankelijk is voor media. Er zijn 1.640 journalisten geaccrediteerd, dus is het vechten om de aandacht van Vladimir Poetin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.