Rusland zal Oekraïne nooit opgeven

Economische sancties zullen de crisis in Oekraïne niet oplossen.

Friso Stevens is jurist en was tijdens de Ambassadeursconferentie te gast bij de Google Hangout sessie die over Oekraïne ging. Dit artikel is een afgeleide van zijn bijdrage
De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders met zijn collega's tijdens de EU-top over de Russische sancties. Beeld epa
De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders met zijn collega's tijdens de EU-top over de Russische sancties.Beeld epa

Naar aanleiding van het ineenstorten van het Minsk-protocol door het oplaaiende geweld in Oost-Oekraïne, hebben de EU-ministers van Buitenlandse Zaken eind vorige week besloten de sancties tegen Rusland te verlengen en uit te breiden. Hoewel de economische sancties effectief lijken te zijn in het verzwakken van de Russische economie, kun je je afvragen of het politieke doel met dit middel wordt bereikt.

Op militair vlak is in Navo-verband terecht besloten voor afschrikking en het geruststellen van de oostelijke bondgenoten door het vergroten van de regionale presentie: de bondgenootschappelijke solidariteit dient te staan als een huis. De oplossing van het conflict moet echter worden gevonden in zijn oorzaak, namelijk de uitbreiding van de EU en de Navo oostwaarts.

Een vaak aangevoerd argument, zoals ook bepleit door minister Koenders, is dat landen zelf de keuze hebben of zij zich bij de EU of de Navo willen aansluiten. Hoewel nobel, gaat dit argument voorbij aan de primaire verantwoordelijkheid van Europese volksvertegenwoordigers: het waarborgen van het eigen, bondgenootschappelijke grondgebied.

Vanuit strategisch oogpunt zijn de vlakten van Oekraïne cruciaal voor Rusland. Zoals hoogleraar John Mearsheimer van de Universiteit van Chicago betoogde in zijn artikel in Foreign Affairs afgelopen najaar, kan een grootmacht als Rusland niet toestaan dat een in haar ogen vijandige alliantie voet aan de grond krijgt in haar achtertuin - iets wat overigens met de Russische interventie in Georgië in 2008 reeds zonneklaar had moeten zijn.

Eindscenario

Hieruit volgt dat, hoezeer door interdependentie de economische sancties ook bijten, Rusland deze strategische ruimte nooit zal prijsgeven. Poetin zal alles in het werk stellen om de rebellie in het oosten van Oekraïne levend te houden, een overtuiging die met de Russische escalatie in november nog eens duidelijk werd. Naar verluidt gingen er toen voor het eerst grote aantallen tanks en zwaar materieel de grens over.

Een mogelijk eindscenario is dan ook dat Oekraïne langs cultureel-religieuze lijnen uiteenvalt: een katholiek pro-westers gedeelte ten westen van de Dnjeper rivier, en ten oosten van de rivier een pro-Russisch orthodox gedeelte. Het zal een scenario zijn dat veel zal lijken op de 'bevroren conflict' situatie in Abchazië en Zuid-Ossetië.

Géén verdere uitbreiding

Voor een stabiel Europa is een fundamentele koerswijziging noodzakelijk, die, eerlijkheidshalve, gezien het ideologische element niet eenvoudig te bewerkstelligen zal zijn. Een eerste stap moet zijn: het expliciet uitspreken dat er géén verdere uitbreiding van de EU en de Navo oostwaarts zal zijn. Ook zouden er geen Navo-trainingen meer op Oekraïens grondgebied mogen plaatsvinden en dienen de inspanningen om het Oekraïense militaire apparaat te versterken, te worden stopgezet.

Via vertrouwenwekkende maatregelen moeten de westerse principale machten, Rusland en de regionale stakeholders vervolgens tot een nieuw evenwicht komen, waarbij de strategische belangen van alle spelers serieus worden genomen. In deze onderhandelingen moet worden toegewerkt naar een confederaal, neutraal en onafhankelijk Oekraïne.

Friso Stevens is jurist en was tijdens de Ambassadeursconferentie te gast bij de Google Hangout sessie die over Oekraïne ging. Dit artikel is een afgeleide van zijn bijdrage.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden