Rusland in de NAVO is goed voor de wereldvrede

De NAVO moet op den duur niet alleen aan Georgië en Oekraïne, maar ook aan Rusland het lidmaatschap aanbieden. Rusland kan zich dan toeleggen op de productie van energie en landbouwgrondstoffen. Dit levert een grote bijdrage aan de wereldvrede.

Paul Elshof

Begin april vond in het megalomane en protserige Ceaucescu-paleis te Boekarest de NAVO-top plaats waarop de geallieerden keuzes moesten maken over een eventueel lidmaatschap van de Oekraïne en Georgië. In harde bewoordingen heeft Rusland bij monde van Poetin zich de afgelopen jaren hard verzet tegen deze stap.

Opname van deze beide landen in het NAVO-pact werd als een uiterst vijandige stap gezien, het betekent immers dat de grens van de NAVO wordt verlegd tot in het hart van Rusland.

De regering van de VS is de felste pleitbezorger van opname van deze landen in de NAVO. President Bush wil nog een mooie erfenis op buitenlands gebied nalaten. Een aantal belangrijke Europese landen, zoals Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië en België zijn tegen. De Amerikanen zien zwichten voor de Russische druk als een teken van zwakte van de NAVO. Dit zou een keiharde opstelling van Rusland kunnen uitlokken. Het zal Kosovo nooit erkennen.

Russische bezwaren

Een aantal bezwaren van de Russen is goed te begrijpen. Oekraïne wordt door de Russen gezien als bakermat van de Russische natie. Kiev, de hoofdstad, stond heel lang bekend als de 'moeder van alle Russische steden'. In het jaar 1000 was Kiev na Parijs de belangrijkste stad van Europa. Moskou was toen nog een boerengehucht en St.Petersburg bestond nog lang niet. Kiev was eeuwenlang een belangrijk commercieel kruispunt: de noord-zuid route over land van de Vikingen naar Constantinopel en de oost-west handelsroute, beter bekend als de zijderoute, kruisten elkaar in Kiev. Daarmee is Kiev niet alleen de hoofdstad van de bakermat van Rusland maar tevens een belangrijke stad in de Europese geschiedenis.

Ongeveer een derde van alle militaire hardware van Rusland wordt gefabriceerd in fabrieken in de Oekraïne. Opname van Oekraïne in de NAVO raakt het Russische militaire apparaat op een heel belangrijke plek.

Terwijl Oekraïne formeel onafhankelijk is, heeft het land daarvoor de prijs moeten betalen om in Sebastopol, de havenstad op de Krim, permanente rechten te verlenen aan de Russische marine in de Zwarte Zee.

De Krim wordt beschouwd als een van de belangrijkste vakantiegebieden voor de inwoners van Rusland. Het rijkste deel van de Russische natie maakt momenteel weliswaar alle gerenommeerde toeristenplekken in Europa als nouveaux riche onveilig, voor het gros van de inwoners van Rusland is vakantie aan zee vooral een vakantie op de Krim.

Beslissing over Georgië en Oekraïne uitgesteld

Op de NAVO-top in Boekarest is de beslissing om beide landen via het Membership Action Plan uit te nodigen vooruitgeschoven.
De extra tijd die gecreëerd is, maakt dat de VS-regering nauwelijks een doorslaggevende rol kan spelen. Rond december is Bush een ‘lame duck’.

Maar wat zou er tegen zijn om de extra tijd te gebruiken voor een onorthodoxe opening richting Rusland? Voorzichtig kunnen eerste gesprekken worden gevoerd over een enorme uitbreiding van de NAVO, door ook Rusland erin op te nemen. De huidige impasse is een voortvloeisel van de oude vijandschap tussen Amerika en Rusland. Het opschuiven van het westerse pact tot in de onderbuik en het hart van Rusland levert de oude reflex op dat de vijand nu al met een voet tussen de deur staat. Dat moet voorkomen worden.

De vorige uitbreidingen, in 1999 met Polen, Hongarije en de Tsjechische Republiek en in 2004 met zeven nieuwe landen, waaronder de Baltische Republieken, waren al een vernedering in de ogen van de Russische politici.

Voordelen van Russisch NAVO-lidmaatschap

Een voorzichtige opening richting Rusland om na te denken over deelname aan de NAVO heeft vele voordelen. Als Rusland het NAVO-lidmaatschap krijgt, is het niet langer nodig is de wensen van de Oekraïne en Georgië te plaatsen tegenover de Russische belangen. De drie landen kunnen eventueel over langere tijd na zorgvuldig voorwerk gelijk lid worden. Daarmee wordt onnodige animositeit voorkomen.

Het tweede voordeel van een Russisch lidmaatschap is dat het de militaire dreiging verlaagt en bespaart kosten bespaart. In de Centraal-Europese landen hoeven niet langer raketschilden worden opgebouwd.

Het derde voordeel is dat de Amerikaanse, Europese en Russische legers gezamenlijk zullen gaan trainen. Dit zou gunstige gevolgen kunnen hebben voor de geleidelijke integratie van Rusland in de westerse wereld. Natuurlijk, het is de vraag of Rusland ooit zal een democratiseringsproces naar westerse snit zal doormaken. Het zou onder meer betekenen dat de relatie tussen de staat en het individu wordt omgekeerd. In het Westen is de bescherming van de rechten van het individu een van de hoofdtaken van de staat. In Rusland geldt in wezen het omgekeerde. Rusland werd eeuwenlang autoritair geregeerd en ging in tegenstelling tot de meeste westerse landen niet door processen als verlichting en humanisme.

Maar dit zijn geen absolute gegevens: de bescherming van het individu wordt steeds verder uitgehold in de westerse samenlevingen, als gevolg van de mogelijkheden die nieuwe technologieën bieden om de burgers praktisch 24 uur per dag te kunnen volgen en veel vormen van privacy op te heffen. Aan de andere kant bestaat in Rusland ook geen monolithisch autoritair denken. Het in 1978 voor het eerst uitgegeven boek van Joeri Dombrovski ‘De faculteit van de onnodige kennis’, door hem geschreven naar aanleiding van zijn kennismaking met de Grote Terreur onder Stalin, is daar een van de mooiste voorbeelden van. Het is heel sterk gebaseerd op het humanistisch gedachtegoed, waarin de rechten van de individuele mens centraal staan.

Over een aantal jaren drinken de meeste Russen Heineken en Carlsbergbier, likken ze aan Magnums en Cornetto’s en eten vaak bij McDonald’s of KFC.

Het vierde voordeel is dat Rusland en de Oekraïne bondgenoot worden op het gebied van energie en landbouwgrondstoffen. De enorme Russische energievoorraden kunnen op een heel andere manier geïntegreerd worden in het energiebeleid dan nu het geval is. Hetzelfde geldt voor rol van graanschuur die Oekraïne ongetwijfeld in toenemende mate krijgt. Als bondgenoten kunnen Rusland en Oekraïne veel gemakkelijker werken aan de transformatie van de failliete Russische kolchozen tot een bloeiende landbouwsector in Rusland.

Tot slot maakt een dergelijk beleid Rusland bondgenoot in de toekomstige 'containment' van de militaire machten die aan Ruslands zuidelijke grenzen ontstaan: de nucleaire mogendheden China, Pakistan en in de toekomst Iran.
Het beleid creëert compleet andere condities om de haarden van terrorisme in de Aziatische landen effectiever te bestrijden.

Bevolkingsgroei

De VN schat op basis van de huidige trends dat over ruwweg 40 jaar in India en China 1,5 miljard mensen wonen, in de VS 400 miljoen, in de huidige EU rond de 500 miljoen en in Rusland 150 miljoen.

Als het vijandig beleid jegens Rusland wordt voortgezet, moet Rusland grote uitgaven doen in z’n militaire apparaat. Het moet zich namelijk staande houden tegen drie potentiële grote machtsblokken: het Westen, China en India. Hierdoor blijven de mogelijkheden die het grote Russische oppervlak biedt voor energie en landbouwgrondstoffen waarschijnlijk onderbenut. Als de Russische overheid de ruimte krijgt om die bronnen in toenemende mate te ontginnen, eventueel met grootscheepse deelname van Europese en Amerikaanse bedrijven, kunnen ook de nabijgelegen bevolkingsrijke landen bevoorraad worden, zodat zij niet op jacht hoevennaar deze grondstoffen in andere continenten, zoals Afrika en Latijns Amerika.

Zo beschouwd is een poging gesprekken te openen om Rusland ook het lidmaatschap van de NAVO aan te bieden een belangrijke bijdrage aan de wereldvrede. Dit zou inhouden dat opname van Oekraïne en Georgië niet wordt afgewezen, maar op de lange baan wordt geschoven als een pakket waar opname van Rusland bij hoort.

Als zo’n benadering zou slagen, heeft dit consequenties voor de interne verhoudingen binnen de NAVO. Rusland zal er een belangrijke rol in moeten krijgen. Maar dit probleem zal geleidelijk door onderhandelingen naar een goed einde worden geleid.

Het huidige beleid bestendigt de vijandige verhouding tussen Rusland en het Westen en heeft een aantal negatieve effecten. Het is misschien een tegendraadse gedachte, maar de moeite van het overwegen waard. Diplomaten, aan de slag!

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden