Rusland en China boeken winst in de oorlog om mensenrechten

The Big Picture

Arie Elshout en Rob Vreeken becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws. 

De Turkse president Erdogan in gesprek met de president van de VS, Donald Trump, tijdens een diner op het VN-hoofdkwartier op 19 september 2017. Foto AP

O, heerlijke jaren negentig. De Koude Oorlog was voorbij en overal werden de vensters opengezet. Internationale samenwerking bloeide, universeel bedoelde waarden bleken ook echt universeel te kunnen zijn. Geen Russisch njet meer als spelbreker.

De Wereldconferentie over Mensenrechten in Wenen (1993) was er één in een reeks mijlpalen op weg naar een betere wereld. Het Klimaatverdrag kwam tot stand. Het Verdrag voor de Rechten van het Kind. Het landmijnenverdrag. Het kernstopverdrag. Het Internationaal Strafhof werd opgericht. Het Hoge Commissariaat voor de Mensenrechten. Sinds de Beijing-top van 1995 kon niemand meer voorbijgaan aan de rechten van vrouwen en meisjes.

Een kwarteeuw later is van het optimisme weinig over. De toon wordt gezet door landen als China en Rusland, die hun eigen opvatting hebben van mensenrechten en niets willen weten van internationale bemoeizucht. Met toenemend cynisme strooien zij zand in de VN-machinerie. In het tijdschrift Foreign Policy beschrijft Colum Lynch hoe ‘China en Rusland winst boeken in de oorlog om mensenrechten’ en proberen ‘decennia van vooruitgang terug te rollen’.

Een rondje bellen met VN-watchers bevestigt het verhaal. Fondsen voor mensenrechten worden afgeknepen, programma’s geblokkeerd. Zo is Human Rights Up Front, in 2014 opgetuigd om te zorgen dat overal in het VN-werk mensenrechten een grote rol spelen, in december wegbezuinigd.

Het klinkt misschien wat bureaucratisch en het betekent niet meteen het einde van de menselijke beschaving, maar ‘wat in de microkosmos van de VN gebeurt weerspiegelt al het slechte in de echte wereld’, zegt Louis Charbonneau, directeur VN-zaken bij ­Human Rights Watch. ‘Moskou en Peking ­gebruiken discussies over bezuinigingen ­– op zichzelf niet verkeerd – om mensenrechtenprogramma’s bij de strot te grijpen.’

De Hoge Commissaris voor de Mensenrechten Zeid Ra’ad al-Hussein heeft laten weten geen behoefte te hebben aan een nieuwe termijn, omdat hij van de VN-lidstaten te weinig steun krijgt voor zijn werk. Vorige week nog werd hem door Rusland verboden de Veiligheidsraad bij te praten over de mensenrechten in Syrië.

En de tegenkrachten? Misschien zijn die wel het grootste probleem. ’s Werelds machtigste land wordt geleid door een president die universele waarden alleen erkent als ze 50 sterren en 13 strepen tellen. Al menigmaal klonk in het oval office het Amerikaanse njet. Wanneer Donald Trump autocraten als ­Erdogan, Duterte, Al-Sisi en kroonprins ­Mohammed hartelijk de hand schudt wordt van ­alles besproken, maar nooit iets dat ­begint met ‘human’ en eindigt op ‘rights’.

De laatste benoemingen in het Witte Huis laten weinig te raden over. Martelchef Gina Haspel hoofd van de CIA, de rechtse houw­degen Mike Pompeo op Buitenlandse Zaken en als Nationaal Veiligheidsadviseur havik aller haviken John Bolton, belichaming van het America First. Hij gaat nog niet zover, zoals Martin Sommer vorige week in de Volkskrant, te beweren dat mensenrechten en ­nationaal belang op gespannen voet staan, maar op z’n minst zijn voor Bolton mensenrechten alleen relevant voor zover ze het ­nationaal belang van de VS dienen.

Dat ook Europa capituleert, zoals Foreign Policy kopt, is wat overtrokken. Een aantal landen houdt stand. Nederland wordt in New York en Genève volop geprezen. Dankzij Nederland worden oorlogsmisdrijven in ­Jemen onderzocht, en minister Lilianne Ploumen repareerde het financiële gat dat Trump sloeg in programma’s voor de seksuele gezondheid van vrouwen en meisjes in ontwikkelingslanden. Ook in de Veiligheidsraad, waarvan Nederland dit jaar lid is en deze maand zelfs voorzitter, wordt de rechtentrompet geblazen. ‘Zaten jullie maar langer dan één jaar in de raad’, verzucht Charbonneau.

Of Nederland daar direct profijt van heeft weet ik niet, maar goed voor ons imago in de wereld is het zeker. Misschien is dat toch ook een beetje in het nationaal belang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.