Opinie

Ross Douthat: valt Amerika weer uit elkaar?

Recente gebeurtenissen doen denken aan de late jaren zestig, begin jaren zeventig. Maar de verschillen met die tijd zijn, gelukkig, nog groter.

Mensen biddend in een groepsomhelzing na een Black Lives Matter-protest na 'Dallas'. Beeld REUTERS

Het midden houdt geen stand. We zijn geen land in open revolutie. We zijn geen land onder vijandig beleg. We zijn de Verenigde Staten van Amerika in de plakkerige zomer van 2016, en de markten gaan omhoog en de werkloosheid is laag en de goedkeuringscijfers voor de president zijn solide en het zou een moment geweest kunnen zijn van dappere hoop en nationale wederopstanding, maar dat is het niet, en van het spreekgestoelte van Trump-bijeenkomsten tot in de straten van Dallas en de krankzinnige wereld van de sociale media beseft iedereen dat.

De alerte lezer heeft misschien opgemerkt dat ik hier plagiaat pleeg: dit zijn de openingszinnen, ietwat veranderd, van Joan Didions Slouching Toward Bethlehem, geschreven net toen Amerika de maalstroom van de late jaren zestig en vroege jaren zeventig binnentrad.

De historie rijmt veeleer dan dat ze zich herhaalt; we herleven niet de golf die Didion ontwaarde. Maar er zijn echo's en terugkerende patronen die dit moeilijke moment verbinden aan de Amerikaanse gekte van twee generaties geleden.

Nu, als toen, heb je stedelijke onrust, een plotselinge stijging van het aantal moorden, spanningen tussen demonstranten en agenten; zelfs wit nationalisme ontwaakt uit haar post-segregatie slaap. Nu, als toen, heb je activisme op de studentencampus, Nieuw Links herboren als Social Justice Warriors. Nu, als toen, heb je een serie binnenlandse terroristische aanvallen. Nu, als toen - nu veel meer dan toen, eigenlijk - heb je een diep wantrouwen in instellingen, een gevoel dat het land verrot is, vanaf de top naar beneden.

Medeleven voor agenten, begrip voor de dader (+)
In de kerken van Dallas werden zondag de doden van de schietpartij herdacht. Volgens de politie was de dader nog veel meer van plan.

Dallas klap voor Black Lives Matter (+)
Het verzet dat de dood door politiekogels van twee zwarte mannen deze week opriep, leek partijen samen te brengen. Wat nu daar vijf gedode witte agenten bij zijn gekomen?

Dit gebeurde er bij de schietpartij in Dallas (+)
Bij protesten in Dallas tegen extreem politiegeweld in de Verenigde Staten is door ten minste één sluipschutter op een groep politieagenten geschoten. Twaalf agenten zijn geraakt, vijf agenten kwamen om het leven. Wat gebeurde er precies?

Grote verschillen

Onze persoonlijkheden zijn een goede echo van het verleden. Donald Trump als George Wallace. Bernie Sanders als Gene McCarthy. Hillary als de Richard Nixon van de Democraten. Zelfs paus Franciscus, dé religieuze figuur van deze tijd, is heel erg een karakter uit de katholieke burgeroorlogen van de jaren zeventig.

Er zijn ook demografische echo's. De millennium-generatie heeft net de babyboomers ingehaald als grootste cohort. Net als de babyboomers zijn ze gevormd door de communicatie-revolutie (toen tv, nu internet), verschillende seksuele revoluties (homo- en transgenderrechten, onlinedating, overal aanwezige porno), minder kerkbezoek en gezinsvorming.

Maar nu even een realitycheck, ter herinnering aan de grote verschillen tussen het Nixon-tijdperk en het onze. Er is geen Vietnam Oorlog, geen dienstplicht, geen Weather Underground, geen serie politieke moorden. Er is geen misdaadgolf, geen implosie van steden. Onze studentenprotesten zijn meer van het type 'de dagen van gekwetste, van eigendunk vervulde hypergevoeligheid' dan de dagen van woede. De millenniumgeneratie lijkt geatomiseerd, maar van redelijk goed gedrag, hun passies worden uitgeleefd in virtuele sferen (Twittergevechten, videospelletjes, porno) in plaats van op straat. Er zijn echt meer moorden na Ferguson, maar de langdurige daling van de geweldscriminaliteit is belangrijker.

Zwaar gewapende agenten houden een demonstratie in Baton Rouge, Louisiana, op 10 juli in de gaten. Beeld ap

Relatief optimisme

Hoe grimmig rassenrelaties mogen lijken, de schoten in Dallas vielen in een land met een zwarte president, in een staat waar conservatieve politici stemden voor hervorming van het strafstelsel, in een stad waar de zwarte politiechef de misdaadcijfers omlaag heeft gekregen én het aantal klachten over wangedrag van de politie. Deze feiten kan zelfs een lelijke uitbarsting van geweld niet ongedaan maken.

Dat is het pleidooi voor relatief optimisme bij het huidige gevoel dat alles uit elkaar valt.

Maar met alleen optimisme kom je er niet. Ik zou liever niet ook maar een beetje de nationale zenuwinzinking herhalen die 'Slouching Toward Bethlehem' zag aankomen, vooral omdat veel van onze instellingen nooit helemaal zijn hersteld van de crises van die tijd.

De chaos van het Nixon-tijdperk schoot een cultuur aan flarden van stabiel ogende gezinnen, gezond burgerlijk leven, goed bezochte kerken, vertrouwde publieke instellingen - een cultuur waarin leidende Republikeinen en Democraten elkaar nog leken te mogen, waarin burgerrechtenactivisten en witte zuiderlingen een gezamenlijke theologische traditie deelden, waarin lonen al vele jaren stijgende waren en klasse- en etnische verschillen kleiner werden.

Terwijl onze huidige zenuwinzinking plaatsvindt in een samenleving waarin elites worden gehaat, politieke partijen zijn gepolariseerd (en één partij zo is uitgehold dat zij kon worden gekaapt door een simpele demagoog), waarin diversiteit en wantrouwen hand in hand zijn toegenomen, de stijging van inkomens teleurstelt, gezinnen uiteenvallen en kerken en burgerlijke organisaties op hun retour zijn: waarin de raakvlakken van weleer bijna zijn verdwenen.

De jaren zeventig hebben veel onderdelen van de Amerikaanse consensus verzwakt, instellingen die garant leken te staan voor stabiliteit. Sindsdien modderen we door zonder deze instellingen, waarbij we er onderweg vaak in slagen de pessimisten versteld te doen staan. Waarschijnlijk zullen we dat nu weer doen.

Maar toch: dat deze crisis voorbij moge gaan, en snel.

Ross Douthat, columnist van The New York Times.

Een Black Lives Matter protestmars in Dallas op zondag 10 juli. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden