PeilingVerkiezingen VS

Rood of Blauw, de glans is eraf. Al wint Biden, Amerika wordt nooit meer de oude

Beeld Bas van der Schot

Trump of Biden, maakt het eigenlijk veel uit wie er wint? De Volkskrant vroeg het tien Amerika-kenners. ‘Dat het met Biden met de VS weer net als vroeger wordt, is een grote denkfout van Europa.’

Alfons Lammers, emeritus hoogleraar Amerikaanse geschiedenis: ‘De Franse socioloog Michel Crozier schreef in 1980 dat de VS nooit donkerder dagen hadden beleefd. Hij is slechts een van de vele onheilsprofeten uit Europa – tal van andere aasgieren hebben boven de laatste resten van de VS gecirkeld, ook uit Amerika zelf, en anno 2020 zijn ze talrijker dan ooit. Trump is de Rosemary’s Baby van de verderfelijke, al tientallen jaren voortwoekerende ontwikkelingen in dit land, schreef ­Maureen Dowd onlangs in The New York Times. Amerika als horrorfilm, met de eerste burger als het vleesgeworden kwaad.

‘De VS zijn dientengevolge relevanter dan ooit; we maken van nabij mee hoe zelfs machtige democratieën ten onder kunnen gaan, het spektakel is ongekend. Moeten we alle hoop laten varen? Is een tweede Burgeroorlog aanstaande? Historici van de toekomst zullen zonder een zweem van twijfel deze tragische vragen weten te beantwoorden. En toch zijn ze in een wereld zonder Amerika als baken van hoop allerminst te benijden.’

Arnon Grunberg, schrijver, woont in New York: ‘Aan de centrale plaats die Amerikaanse cultuur in de wereld inneemt, zie je dat het verval van Amerika ten dele een hypothese blijft. Die centrale plaats heeft zeker niet alleen met kwaliteit te maken. De snobistische gedachte dat het allemaal waardeloos is is net zo goed kortzichtig. Bijvoorbeeld Hollywood heeft als het om filmkunst gaat het beste en het slechtste voortgebracht op het gebied van film.

‘De centrale plaats is te danken aan Engels als lingua franca, als je negen woorden Duitse spreekt en elf woorden Frans wordt interesse in die culturen al snel marginaal. Daarnaast is de verleidingskracht van Amerikaanse cultuur natuurlijk geraffineerd en gigantisch, je kunt zeggen dat de Amerikaanse cultuurindustrie de slogan van Labour onder Corbyn: For the many not the few, succesvol in praktijk heeft gebracht, met dank zoals gezegd aan die lingua franca én aan de mythe dat Amerika de shining city on the hill is. Nog steeds. Het feit dat me deze vraag ­gesteld wordt, mag daarvan een voorbeeld zijn.’

Geerten Waling, historicus en auteur van binnenkort te verschijnen boek Amerika, dat zijn wij: ‘Amerika is geopolitiek absoluut nog relevant en niet alleen als economische of militaire grootmacht, maar als prototype van de westerse democratische belofte. De Onafhankelijkheidsverklaring en grondwet gelden al twee eeuwen lang als model voor democratieën overal ter wereld. In de praktijk mag er van alles mis zijn met die democratie, de Amerikaanse belofte van radicale gelijkheid in combinatie met vrijheid blijft fascineren. Ik durf zelfs te stellen dat als de Amerikaanse democratie echt ten val komt, daarmee ook het democratische tijdperk ten einde komt.

‘Gelukkig is het (nog) niet ­zover, want hoewel de smerige verkiezingscampagnes anders doen vermoeden, geloven veel Amerikanen nog sterk in de democratie. De presidentsverkiezing is ook maar betrekkelijk; Amerikaanse burgers kiezen ook hun politici in de staten en hun burgemeester, officier van justitie en sheriff. Wie ook president wordt, de democratische grondhouding van de ­meerderheid van de Amerikanen verdwijnt niet zo snel. En hoe ­lelijk de presidentsverkiezingen ook mogen zijn, van die grondhouding kan de wereld – en zeker ook Nederland – nog veel leren.’

Heleen Mees, econoom: ‘Trump heeft de status van de VS enorm aangetast, maar die status van grootmacht waren ze al aan het kwijtraken door de opkomst van China: dat Trump is verkozen in 2016 kun je zien als een symptoom daarvan. Mijn hoop is gevestigd op Biden voor het herstellen van de transatlantische relaties. Op de veiligheidsconferentie in München in 2019 zei hij daarover: ‘We’ll be back.’

‘Het is ook onze enige optie, zeker nu de Chinese economie weer hard groeit, terwijl Amerika en Europa in de lappenmand liggen door corona. China kan Duitsland, met 80 miljoen inwoners, bijna op de knieën krijgen door de import van Duitse varkens te stoppen.

‘Hoe dan ook zal Europa meer zijn eigen broek moeten ophouden als het gaat om veiligheid. Ook als Biden wint, en ik denk dat hij een historisch goede president kan worden, hebben de Verenigde Staten daar het geld niet meer voor.’

Ruth Oldenziel, Amerikanist en hoogleraar techniekgeschiedenis aan de TU Eindhoven: ‘De afgelopen vier jaar zagen we dat de wereld ook zonder de VS wel doordraait. Hoewel Trump een isolationistische koers voerde, wisten andere landen elkaar toch te vinden. Veel invloedrijke internationale contacten lopen buiten regeringen om.

‘De verkiezing van Biden maakt in die zin uit, dat hij er alles aan zal doen om de internationale rechtsorde te herstellen en democratische waarden te versterken. Biden trekt het zich aan dat Amerika geen invloed heeft gehad op de naleving van het Parijse Klimaatakkoord. Hij loopt al bijna vijftig jaar mee in de Amerikaanse politiek en weet precies welke instituten van belang zijn en aan welke knoppen hij moet draaien om beleid bij te stellen. In zekere zin bleef de impact van Trump juist vanwege diezelfde factoren beperkt: hij had geen flauw benul van de invloed van internationale organisaties noch kennis van zaken. Veel organisaties hebben geprobeerd Trump te isoleren, terwijl ze onderling samenwerkten.’

Jorg Grimm, galeriehouder in Amsterdam en New York: ‘Ondanks de verschrikkingen van Donald Trump is en blijft Amerika een wereldmacht op het gebied van kunst en cultuur. De musea en kunstmarkt zijn in de VS verreweg het grootst. Maar nog vier jaar Trump zou een crisis teweegbrengen, erger dan die er nu al is: dit soort populisten kort als eerste op cultuur en natuur.

‘Vanaf dag één heeft Trump zoveel mogelijk subsidies stopgezet; het geld werd besteed aan onder meer het leger en de muur aan de grens met Mexico. De National Endowment for the Arts, Amerika’s grootste subsidieprogramma in de creatieve hoek, lag constant onder vuur.

‘Momenteel heerst in New York grote saamhorigheid onder creatievelingen om het tij te keren. Zo heeft de befaamde David Zwirner Gallery een fundraiser georganiseerd voor de campagne van de Democraten.’

Madeleijn van den Nieuwenhuizen, studeerde aan Columbia University en is rechtshistoricus aan de City University of New York: ‘Waar ik me persoonlijk, als niet-Amerikaan, verreweg het meeste zorgen over maak is het effect van nog een Trump-termijn op het klimaat. In 2013 noemde hij opwarming van de aarde een concept ‘gecreëerd door de Chinezen om de VS-productie non-competitief te maken’. Vanaf zijn aanstelling in 2016 heeft hij bestaand klimaatbeleid ontmanteld: meer dan zeventig reguleringen op het gebied van schone lucht, water, dieren en giftige chemicaliën zijn teruggedraaid. Hij heeft mensen aangesteld op sleutelposities, zoals het Environmental Protection Agency, die niet in klimaatverandering geloven of zelf uit de fossiele brandstofindustrie komen. Hij heeft zich teruggetrokken uit het Klimaatakkoord van Parijs. Hij lijkt het verschil niet te willen weten tussen het weer en het klimaat.

‘Een tweede termijn Trump zou niet alleen een affront zijn ten aanzien van de Amerikaanse democratie, maar ook een knieval voor klimaatverandering wereldwijd. Dát is de relevantie voor de wereld.’

Paul Brill, oud-correspondent VS van de Volkskrant: ‘Amerika heeft aan macht ingeboet, maar blijft een hoofdrolspeler op het wereldtoneel, ondanks de schade die Donald Trump heeft aangericht. Die ziet Europa meer als concurrent dan als bondgenoot: dat heeft het Westen ernstig verzwakt als machtsblok. Dat iemand als Erdogan zich nu zo hard durft op te stellen tegenover Macron en Rutte, kun je niet los zien van die ontwikkeling.

‘Dankzij John Bolton, zijn voormalige veiligheidsadviseur, weten we dat Trump zelfs serieus heeft overwogen om helemaal uit de Navo te stappen. Wanneer Trump herkozen zou worden, moeten we onze veiligheid op een heel andere leest schoeien en dat zal niet meevallen.

‘Niet alles wat Trump heeft gedaan, was slecht. De toenadering tussen Israël en enkele Arabische landen kun je deels op zijn conto schrijven. En dat hij een fermere houding aannam tegenover de handelspraktijken van China, was op zich ook niet verkeerd. Maar de negatieve aspecten overheersen sterk, en als hij herkozen wordt, zijn we nog lang niet jarig.’

Sara Polak, universitair docent American Studies, Universiteit Leiden: ‘De kranten staan al wéken vol van deze verkiezingen, totaal uit verhouding met de aandacht voor, bijvoorbeeld, verkiezingen in Duitsland of andere buurlanden, die wellicht veel directer van belang zijn. En de Black Lives Matter-protesten resoneren overal. Amerika is cultureel gezien dus enorm dominant, zeker ook op sociale media.

‘Mocht Biden de verkiezingen winnen dan zullen de VS zeker proberen hun internationale rol terug te pakken op bijvoorbeeld klimaatgebied en de internationale handel. Als Trump wint, zal de geopolitieke relevantie op dat soort ‘harde’ kwesties juist nog sneller afnemen. Maar op de ‘zachte’ kant van de culturele dominantie zal Amerika voorlopig – for better or for worse – aanwezig blijven.’

Rob de Wijk, veiligheidsexpert: ‘Dat het met Biden met de VS weer net als vroeger wordt, is een grote denkfout van Europa. Biden wil de Navo misschien wel in ere herstellen, maar alleen in ruil voor Europese steun aan de Amerikaanse belangen in Azië. Voor moreel leiderschap hoeven we niet meer naar de VS te kijken. Ook Amerikaanse commentatoren erkennen dat de EU nu de leider van de liberale wereldorde is, samen met landen als Canada en Australië.

‘Hoe Europa met dit Amerikaans verval om moet gaan? Er is al veel gebeurd. De historische toppen van juli en oktober waren een enorme spurt qua integratie: er zijn nu eurobonds en Europese belastingen, al mag dat niet zo heten. De lidstaten staan garant voor elkaars economieën. Al krijgen we daar door het navelstaren van de Tweede Kamer, en doordat Rutte vooral op de korting voor Nederland hamert, weinig van mee.’

Zie ook

Verschil tussen Trump en Biden is miniem: wordt het weer een slepend juridisch gevecht zoals in 2000?
Weten we woensdagochtend wie de Amerikaanse presidentsverkiezingen heeft gewonnen? Waarschijnlijk niet. Het ziet ernaar uit dat Amerika afstevent op een herhaling van het slepende juridische gevecht na de verkiezingen van 2000.

Liveblog verkiezingen VS
Wordt het ‘four more years’ Trump, of Democratische tegenkandidaat Joe Biden? Volg het laatste nieuws rondom de Amerikaanse verkiezingen in ons liveblog.

POTUS de podcast
Gijs Groenteman neemt elke vrijdag de campagneweek door. Waar was Trump, wat deed Biden en waar had Amerika het over? Met POTUS de podcast ben je weer bij.

Alles over het verkiezingscircus in een dossier
Alles over de aanstaande presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten leest u in dit dossier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden