Opinie

'Rommel? Cartoonist in Egypte verdient respect van Westerse collega'

Egyptische cartoons zijn rommel, zei Jos Collignon in de Volkskrant. Onzin, meent politiek tekenaar Tjeerd Royaards. 'Het zijn cartoonisten die de vinger aan de pols houden, en waarschuwen als de verworven vrijheden weer dreigen te verdwijnen.'

Cartoon van de Egyptische tekenaar Sherif Arafa. Beeld Cartoon Movement

Met verbazing las ik in de krant van vrijdag 28 september het korte interview met politiek tekenaar Jos Collignon, waarin hij reageert op het initiatief van de Egyptische krant Al Watan om de cartoons gepubliceerd door Charlie Hebdo te bestrijden met cartoons.

In het interview noemt hij de Egyptische cartoons 'rommel' en stelt hij dat er in Egypte geen traditie is wat betreft politieke cartoons. Dit is niet waar. In Egypte werken vele, zeer getalenteerde, cartoonisten, die door hun werk vaak het risico lopen op vervolging of erger. Cartoonisten uit de Arabische Wereld spreken vaak over de 'rode lijnen' die niet overschreden mogen worden. De rode lijnen zijn bijvoorbeeld het herkenbaar tekenen van machthebbers, of het bekritiseren van religie. Om toch kritische cartoons te kunnen maken hebben veel cartoonisten een slimme beeldtaal ontwikkelt die de binnen deze rode lijnen blijft, maar toch haarscherp maatschappelijke en politieke problemen aan de kaak stelt.

 
Omdat het regime de toegang tot internet blokkeerde, printten veel cartoonisten hun cartoons uit om deze op het Tahrirplein uit te delen

Karikatuur
Een voorbeeld is Sherif Arafa, die 10 jaar als cartoonist werkte onder het regime van Mubarak. In plaats van het tekenen van Mubarak, gebruikte Arafa een algemeen karikatuur dat hij 'De Verantwoordelijke' noemde. Door middel van deze karikatuur kon hij kritiek uiten op het regime zonder dat hij in directe overtreding van de staatscensuur was. Kritiek op religie heeft Arafa ook, maar in plaats van het aanvallen van de religie zelf, kiest hij ervoor om het extremisme dat voortvloeit uit rigide religieuze doctrines te verbeelden en te bekritiseren.

Collignon stelt ook dat de cartoons in Al Watan van bovenaf gestuurd worden. Persoonlijk denk ik niet dat dat zo is, al is het moeilijk dit te achterhalen. Het is zo dat, ten tijde van het Mubarak-regime, een aantal cartoonisten in dienst was van de staat, en voor de staat propaganda maakte in de vorm van cartoons. Daar tegenover staan echter alle onafhankelijke cartoonisten die, ondersteund door de Arabische Lente, werk maken waarin ze vrijelijk hun mening uiten. Vorig jaar sprak ik met Dooa Eladl, een Egyptische cartooniste (een groeiende groep Egyptische cartoonisten is vrouwelijk), over de rol van cartoonisten tijdens de demonstraties op het Tahrir-plein. Zij vertelde dat, omdat het regime de toegang tot internet blokkeerde, veel cartoonisten hun cartoons uitprintten en kopieerden om deze op het plein uit te delen en zo de mensen te bereiken.

Er is wel degelijk een cartoon-traditie in Egypte en in de rest van de Arabische wereld. Dat deze traditie heeft stand gehouden en zich heeft ontwikkeld in een context van onderdrukking en censuur zou respect moeten afdwingen bij collega-cartoonisten in westerse landen, waar je vingers in ieder geval niet gebroken worden als je kritiek hebt op het regime (zoals de Syrische cartoonist Ali Ferzat voor jaar overkwam).

Facebook
In landen waar de Arabische Lente geleid heeft tot de val van het regime zijn het nu veelal cartoonisten die gebruik maken van de nieuwe vrijheid om een politieke mening te geven. Het zijn cartoonisten die de vinger aan de pols houden, en waarschuwen als de verworven vrijheden weer dreigen te verdwijnen. Willis in Tunis, getekend door de Tunesische tekenares Nadia Khiari, is een zeer populaire en zeer kritische dagelijkse cartoon over de situatie in Tunesië na de val van Ben Ali, waarin de nieuwe religieuze machthebbers openlijk worden bekritiseerd. Met 20.000 volgers op Facebook heeft de cartoon een grote impact in Tunesië.

In het Persmuseum in Amsterdam loopt momenteel de tentoonstelling Chouf! Qra! over strips en cartoons uit de Arabische wereld, om mensen kennis te laten maken met de rijke beeldcultuur in onder andere Syrië, Egypte, Libanon, Irak en Bahrein. Wellicht dat de heer Collignon deze tentoonstelling kan bezoeken om een meer waarheidsgetrouw beeld te krijgen van cartoons uit dit deel van de wereld.

Tjeerd Royaards is politiek tekenaar en hoofdredacteur van Cartoon Movement, een internationaal online platform met bijdragen van ruim 190 cartoonisten uit meer dan 80 landen.

'De Verantwoordelijke' van tekenaar Sherif Arafa. Beeld Cartoon Movement
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden