'Ritueel slachtverbod: geen rechten van dieren, maar plichten van mensen'

Het gaat bij de rituele slacht om het recht van mensen op vrijheid van godsdienst en de plicht van mensen om levende wezens geen pijn toe te brengen. Dat stelt rechtsfilosoof Rob Buitenweg.

n een slachthuis in Dodewaard worden schapen op rituele wijze geslacht voor het Islamitische Offerfeest. © ANP

We zijn verslaafd aan de idee van rechten. We zijn geneigd alles in termen van rechten te formuleren. Als we een bepaald belang bij iets hebben zullen we gauw geneigd zijn te zeggen dat we recht op iets hebben. Ter bescherming van fundamentele belangen van mensen hebben we mensenrechten geformuleerd en sinds kort kennen we ook het verschijnsel van dierenrechten.

Bij de discussie over rituele slacht wordt dan gesproken over een afweging van het recht van mensen op vrijheid van godsdienst en het recht van dieren op vrijheid van lijden. Door sommige voorstanders van rituele slacht wordt vervolgens gezegd dat de idee van dierenrechten een beetje raar is en dat ratten net zo goed als koeien rechten zouden kunnen claimen. En daarmee slaat de afweging door ten gunste van de vrijheid van godsdienst.

Menswaardig bestaan
Maar de vraag of dieren en welke dieren rechten hebben, is helemaal niet aan de orde. Het gaat bij de rituele slacht om het recht van mensen op vrijheid van godsdienst en de plicht van mensen om levende wezens geen pijn toe te brengen. Een menswaardig bestaan is niet alleen een bestaan waar mensen vrijheid van godsdienst genieten, maar ook een bestaan waarin zij respect opbrengen voor andere levende wezens en hen vrijwaren van lijden. Men zou mij tegen kunnen werpen dat achter die plicht van mensen, rechten van dieren liggen.

Tien Geboden
Maar dat hoeft helemaal niet: alle rechten veronderstellen inderdaad plichten, maar niet alle plichten veronderstellen rechten. Waar is wiens recht bij de plicht zich aan een maximumsnelheid te houden? Of waar is wiens recht bij het parkeerverbod? En, om in de godsdienstige sfeer te blijven: waar zijn de rechten bij de Tien Geboden? Natuurlijk kunnen we proberen met kunst en vliegwerk de Tien Geboden om te zetten in rechten. Maar, zo'n geknutsel komt voort uit onze moderne verslaafdheid aan de idee van rechten.

Het lijkt me onwaarschijnlijk dat God of Mozes gedacht hebben aan rechten. Niet alle recht en moraal behoeft te worden geformuleerd in termen van (individuele) rechten. En, we hebben ook die notie van dierenrechten niet nodig om te betogen dat dieren geen onnodig lijden mag worden toegebracht. Het gaat om een plicht van mensen om menswaardig te leven.

Menselijke hoogmoed
Verder getuigt de stelling van Hans Schnitzler dat als dierenrechten worden erkend ook de rechten van ratten dienen te worden erkend, van de wijdverbreide maar onjuiste veronderstelling dat er een scherpe tegenstelling is tussen mensen enerzijds en alle andere dieren anderzijds. Menselijke hoogmoed. Mensen lijken meer op koeien en varkens dan dat deze lijken op collega-dieren als kwallen en teken. Het eventueel erkennen van rechten van varkens en koeien naast die van de menselijke diersoort, behoeft in het geheel niet te leiden tot de erkenning van rechten van kwallen of teken, of paardenbloemen.

Rob Buitenweg is rechtsfilosoof


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden