De Kloof Onderwijs

Rinda den Besten: ‘We gieren als primair onderwijs achteruit’

Voorzitter van de PO-Raad Rinda den Besten. Beeld Kiki Groot

De tegenstellingen openbaren zich in tal van geledingen. Waar ligt de oorsprong en waartoe zal het leiden? Aflevering 13 in een serie: voorzitter van het primair onderwijs Rinda den Besten.

Terwijl boze leerkrachten het Haagse Binnenhof bevolken en op het Station Utrecht Centraal stakende leraren in ‘Ik ben geen Toprioriteit’-T-shirts zich opmaken voor een flashmob, spreekt Rinda den Besten, voorzitter van de PO-Raad, haar solidariteit per interview uit. ‘Het salaris in het basisonderwijs is te laag. Punt.’ Den Besten was mede-ondertekenaar van het convenant met minister Slob, waarmee alsnog 460 miljoen euro incidenteel is vrijgekomen voor het ­basis- en voortgezet onderwijs. Moest Aob-voorzitter Verheggen van de leden opstappen omdat ze met het akkoord ­afzag van de staking, Den Besten mag ­rekenen op overwegend steun van haar achterban: bijna alle besturen in het (voortgezet/speciaal) basisonderwijs. Die zijn behalve werkgevers ook de hoeders van het onderwijsbeleid.

Een groot bedrag, akkoord, maar in het licht van het verwachte lerarentekort van 10.000 fte in 2025 een peulenschil. Waarom stemden de besturen er toch mee in?

‘Het klopt dat het onderwijs in de fik staat, maar de meeste besturen zien dit bedrag echt als eerste stap. En ze weten dat we blijven lobbyen om dit geld structureel te maken.’

Maar hoe kan het dat basisonderwijs, zoals Arjen Lubach op tv beeldend vaststelde, bij de begrotingsbesprekingen gewoon is overgeslagen? Het onderwijs staat in de fik, maar is dus geen Toprioriteit. Met ter onderstreping al die witte gratis T-shirts met een spelfout.

‘Het is verbijsterend hoe we buiten de begroting zijn gevallen; ik weet niet wat zich in de coalitie heeft afgespeeld. Verklaringen heb ik niet, misschien is onze sector te bescheiden, te lief. We voelen ons als sector in elk geval niet gezien. De politiek beseft onvoldoende dat de kwaliteit van het primair onderwijs gierend achteruit gaat. Let wel, dat is ook lastig voor een sector om van zichzelf te zeggen: al doen we elke dag nóg zo ons best, we kachelen achteruit.’

De onderwijsinspectie zegt: het niveau in het basisonderwijs daalt en moet meetbare resultaten tonen. Het omgekeerde gebeurt. Neem de centrale eindtoets, bedoeld om te meten waar een kind staat aan het einde van groep acht. Nog maar de helft van de scholen gebruikt hem.

‘Die cito-toets heeft inderdaad als voordeel dat de resultaten vergelijkbaar zijn. Dat was voorheen ook het idee: dat aan het eind van groep acht klip en klaar was hoe de zaken ervoor stonden. Maar de toets werd een valbijl, een stempel voor het leven. Vervolgens wilde de politiek af van de monopoliepositie van het cito-instituut en wilde marktwerking. Als gevolg daarvan zijn er nu meerdere eindtoetsen in omloop die op onderdelen verschillen, zo is onafhankelijk gemeten, en waarvan de eindresultaten nu dus niet onderling vergelijkbaar zijn.’

Dat is ook slecht nieuws voor de ­gelijke kansen in het onderwijs. De hoogopgeleide ouder lukt het nog steeds een vmbo-advies omhoog te praten, het kind van de laagopgeleide ouder blijft steken. Na vele decennia gelijkekansenretoriek, is er weinig veranderd.

‘Dat de eindtoets verkeerd uitpakt voor de verkeerde groep kinderen is evident. Vandaar de heftige discussie welke rol de leraar of de toets moet spelen bij de doorstroming naar het voortgezet onderwijs. Vergeet ook niet dat het voortgezet onderwijs weer eigen belangen heeft: een kind dat in het derde jaar moet afstromen, kost de school geld. Zo hard is het. Die systematiek moet veranderen, daar zijn we het met de VO-raad, de sectorraad voor het voortgezet onderwijs, inmiddels over eens.

‘Gelijke kansen is verder een relatief begrip. Afhankelijk van het opleidingsniveau van de ouder, hadden we achterstandsgeld per kind. Hoe lager dat niveau, hoe meer geld voor het kind. Maar omdat intussen het gemiddelde onderwijsniveau van ouders is gestegen, is veel achterstandsgeld verdwenen. Terwijl steeds opnieuw kinderen achterblijven ten opzichte van dat nieuwe gemiddelde niveau. Met dat achterstandsbudget konden we vroeger klassen verkleinen en kinderen extra ondersteuning bieden. Nu dat geld weg is, kunnen we ze onvoldoende bieden.’

In de strategische agenda van de PO-Raad staat: ‘Ieder schoolbestuur formuleert, in samenspraak met haar scholen, een eigen definitie van kwaliteit.’ Ook staan jullie voor de vrijheid van onderwijs, in de zin dat ouders naar believen eigen scholen kunnen oprichten. Die diversiteit lijkt niet dienstig aan de gelijke kansen en vergelijkbare doelen en toetsen, waarop de inspectie hamert.

‘Nederlanders houden van vrijheid. Wij willen ook keuzevrijheid voor ouders, zoals geformuleerd in de wet ‘Meer ruimte voor nieuwe scholen’. Historisch heeft bovendien altijd een voorhoede, een elite, gepionierd met onderwijsvernieuwingsscholen. En dat er nu ook particuliere basisscholen worden gesticht, duidelijk met ouders die daar het geld voor hebben, dat klopt. Maar wij willen de boel niet op slot gooien.’

Het blijft schipperen, want terwijl de achterstandskinderen extra hard worden getroffen door het ­lerarentekort, gaan kinderen van welvarender ouders naar privé-bijles en trainingsinstituten, het schaduwonderwijs. Allemaal uit angst dat hun vmbo- of havo-kind na een ‘verkeerde’ afslag na de basisschool voor de rest van zijn leven is gedoemd.

‘Op de onderwijsmarkt zijn ouders klanten en moeten scholen concurreren. Wij willen minder druk op de eindtoets en staan voor brede brugklassen, de mogelijkheid van schooltype te wisselen en later opleidingen te stapelen. Dan neemt de druk op het schooladvies en eindtoets af en is bijles minder relevant. Wij staan voor publiek onderwijs, maar uiteindelijk zijn ­ouders vrij om te kiezen.’

Van besturen houden Nederlanders evenmin. Ook u wordt weggezet als een dikbetaalde bureaucraat.

‘Om te beginnen hebben de bestuurders PO gewoon een cao. En leaseauto’s bij deze PO-bestuurders? Nul. Ik wil erop wijzen dat sinds wij als PO-Raad in 2008 bestaan, het aantal zwakke scholen met tientallen is gereduceerd. Niet zo gek, want het onderwijs zit tegenwoordig zo complex in ­elkaar: je krijgt het als kleine organisatie haast niet voor elkaar om aan alle kwaliteitseisen te voldoen.’

Kleine besturen, stelt de onderwijsinspectie, scoren vaker zwakker op kwaliteitszorg.

‘In die zin heb ik een lastige boodschap ja: kleine besturen, met twee tot zeven scholen, doen het minder goed. Dat moet anders. Al staat dat haaks op die andere Nederlandse voorkeur: klein is fijn.’

Het levert al met al een somber beeld op: het salaris in het basisonderwijs blijft achter, mannen kiezen voor een ander beroep, ouders keren zich af van de brede scholen en het onderwijsniveau is niet top. Vrijheid van onderwijs laat zich kennelijk lastig rijmen met gelijke kansen.

‘Het onderwijs alleen kan de maatschappij niet veranderen. Dat kunnen wij als PO-Raad evenmin. ’

De Kloof

Lees hier de eerdere afleveringen van interviewserie De Kloof.

Aflevering 1
Geograaf Josse de Voogd over de culturele tegenstellingen in Nederland: ‘De proteststem woont in suburbia’

Aflevering 2 
Psycholoog Carsten de Dreu over polarisatie in de samenleving: ‘Biologie en cultuur beïnvloeden elkaar’

Aflevering 3
Burgemeester Ahmed Aboutaleb over zijn stad Rotterdam: ‘Polarisatie en populisme hoeven niet per definitie slecht te zijn’

Aflevering 4
RAI-voorzitter Steven van Eijck: ‘Bezit maakt plaats voor gebruik, wen er maar aan’

Aflevering 5
Architect Sjoerd Soeters over de woningbouw: ‘Hou op met dat stapelen in torenflats’

Aflevering 6
SGP-politica Paula Schot: ‘Natuurlijk houden SGP-vrouwen wél van seks’

Aflevering 7
Theatermakers Saman Amini en Nima Mohaghegh: ‘Iedereen met een migratie-achtergrond is getekend door racisme’

Aflevering 8
Denk-Tweede-Kamerlid Selçuk Öztürk: ‘Word ik hierna nog meer gehaat, of zal ik worden begrepen?’

Aflevering 9
Ondernemer Rutger Koopmans: ‘Mijn generatie denkt ook: wij willen jullie jongeren wakker schudden’

Aflevering 10
Econoom Barbara Baarsma: ‘Investeren in jezelf is geen straf, hè?’

Aflevering 11
Politicoloog Robin Fransman: ‘Belast de vermogens eens wat meer (en arbeid minder)’

Aflevering 12
Historicus Geerten Waling: ‘Geschiedenis is niet een democratie waar alle stemmen even luid gehoord moeten worden’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden