Opinie

Rijkdom Nederlands komt niet uit de verf

Als er niets verandert, leven we straks in een land zonder goed geschoolde docenten Nederlands.

Beeld Nederlandse Freelancers

Onlangs berichtte de VSNU (Vereniging van universiteiten) opgetogen dat meer studenten dan ooit in september aan een bacheloropleiding gaan beginnen. Het aantal vooraanmeldingen is met maar liefst 11 procent gestegen, waarmee de teller op 73.000 eerstejaars komt te staan. De Radboud Universiteit Nijmegen laat met een groei van 1.085 (27 procent) de grootste toename zien en kopte tevreden in haar universiteitsblad: 'Landelijk de grootste groeier'.

Reden voor een feestje, zou je denken, maar niet iedereen staat te juichen. Sommige opleidingen laten op het landelijke niveau schrikbarende dalingen zien, waaronder Nederlandse taal en cultuur. Er was ooit een tijd dat je moest loten om Nederlands te kunnen studeren aan de Universiteit van Amsterdam, maar die gouden jaren zijn voorbij. In Amsterdam is het aantal vooraanmeldingen in twee jaar tijd gekelderd van 124 naar 75, ofwel met 40 procent. De overige universiteiten laten soortgelijke cijfers zien. Als dat zo doorgaat, behoort het Nederlands straks tot de 'kleine talen', die tegenwoordig met een pennestreek worden wegbezuinigd.

Desastreuze ontwikkeling

Dat is een zorgelijke ontwikkeling, want hoe gaan we het middelbaar onderwijs van academisch opgeleide docenten Nederlands voorzien, wanneer de voorraad opdroogt? Wie leert toekomstige generaties hoe je een betoog opzet? Wie vertelt hun over het historische belang van de Max Havelaar? Wie legt het algemene publiek uit waar onze taalvariatie vandaan komt, wat de meerwaarde van literatuur is en wie de auteur van het Wilhelmus kan zijn geweest? Niemand, als we niet op tijd in actie komen.

Aan deze desastreuze ontwikkeling liggen verschillende oorzaken ten grondslag, waarvan ik er hier twee noem. De eerste is de afgelopen weken uitgebreid in het nieuws geweest: de inrichting van het schoolvak Nederlands en de examinering ervan. Scholieren lopen niet warm voor een studie Nederlands als de rijkdom van het vak onvoldoende uit de verf komt.

Docenten en scholieren klagen steen en been over het schriftelijke eindexamen Nederlands, omdat het irrelevante kennis toetst, zoals Aleid Truijens afgelopen zaterdag in haar column constateerde (+) (Ten eerste, 21 mei). Zij stelt terecht dat er weer meer aandacht voor schrijfvaardigheid moet komen. Het onderwijs zou het analytische en creatieve taalvermogen van leerlingen moeten bevorderen. Daaraan wil ik toevoegen dat ook het literatuuronderwijs meer aandacht verdient. De traditionele boekenlijst mag van mij van tafel als daar nieuwe, inspirerende vormen van literatuuronderwijs tegenover staan. Leg verbanden tussen Vondel en Grunberg, de achttiende-eeuwse journaliste Petronella Moens en Connie Palmen, Hubert Korneliszoon Poot en A.F.Th. van der Heijden, Betje Wolff en Ebru Umar. Laat zien dat literatuur actueel en relevant is en verbindt er schrijfopdrachten aan.

Profielen

Een tweede oorzaak ligt in de invoering van de profielen, die onbedoeld een wig tussen de exacte vakken en de talen heeft gedreven. Leerlingen kiezen massaal voor Natuur en Gezondheid en Natuur en Techniek, omdat ze dan de meeste opties voor een vervolgstudie openhouden. De imago's van de twee andere profielen spreken voor zich. Wie rijk wil worden, kiest voor Maatschappij en Economie, terwijl Cultuur en Maatschappij als een pretpakket wordt gezien. Deze beeldvorming is onterecht, maar hardnekkig. Op een bijeenkomst over profielkeuze (KNAW, 7 april) gaven de tweehonderd aanwezige schooldecanen aan dat zij de profielen het liefste wilden afschaffen.

Er dreigt een regelrechte ramp als we het tij niet keren. Ik roep de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op te investeren in het talenonderwijs op middelbare scholen en de barrières tussen de profielen op te heffen. Als er niets verandert, leven we straks in een land zonder goed geschoolde docenten Nederlands. Dat mogen we niet laten gebeuren. Een ieder zichzelf respecterend land zou het onderwijs in de eigen taal en cultuur de hoogste prioriteit moeten geven.

Lotte Jensen, universitair hoofddocent Nederlandse letterkunde, Universiteit Nijmegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.