Opinie Marokko

Riffijnen laten zich niet afschepen

In Marokko is een explosieve situatie ontstaan na de harde onderdrukking van de Hirak, de massale opstand in de Rif. Riffijnen en Marokkanen zijn eensgezind: radicale verandering is nodig. Net als druk vanuit Europa.

Protestmars in de Marokkaanse stad Casablanca tegen de zware straffen die werden opgelegd aan de activisten van de Hirak, de opstand in de Rif, 8 juli. Foto Foto AP

De ongekend zware celstraffen voor de leiders van de Riffijnse protestbeweging Hirak hebben over de hele wereld woedende reacties opgeroepen. Amnesty heeft zich uitgesproken voor het terugdraaien van de straffen.

In Nederland volstond het ministerie van Buitenlandse Zaken met de opmerking dat de celstraffen voor de activisten ‘aan de hoge kant lijken’. Een merkwaardig voorzichtige karakterisering van de vonnissen, als je bedenkt dat de activisten vreedzaam protesteerden voor basale rechten. De onvermoeibare inzet van (Euro)parlementariërs als Sadet Karabulut (SP) en Kati Piri (PvdA) zorgden ervoor dat de zaken opgehelderd werden tijdens het algemeen overleg met minister Blok op 28 juni.

Vele Riffijns-Nederlandse activisten zijn afgeschrikt door de harde straffen, maar ook door het reisadvies van de minister en zullen zich tweemaal achter de oren krabben voordat zij deze zomer de oversteek maken naar hun favoriete zonbestemming in de Rif.

De reacties op de celstraffen bij de Riffijnen binnen en buiten Marokko zijn fel en zijn te vergelijken met die van de demonstraties na de dramatische dood van visverkoper Mohsin Fikri, de directe aanleiding tot de Hirak.

Cosmetische ingrepen

Zijn dood was de bekende druppel die de emmer deed overlopen. Want het broeide al langer in Marokko en het kookpunt was niet ver weg. Na de massale protesten in de Arabische wereld en Noord-Afrika, onder de noemer van de Arabische Lente, en onder druk van demonstraties in heel Marokko in februari 2011, werden er in allerijl allerlei hervormingen aangekondigd en zelfs een grondwetswijziging doorgevoerd.

Cosmetische ingrepen bleek later, want het gros van de Marokkaanse volksmassa bleef de sociale misère in hun dagelijkse leven voelen. De economie staat ten dienste van de koning-zakenman en zijn gevolg, grote welvaartsverschillen tussen arm en rijk zijn de norm. Vrijheden zijn verder ingeperkt. Met de hervormingen van 2011 was een grotere macht bedoeld voor gekozen vertegenwoordigers. Van meet af aan was echter duidelijk dat de koning grondwettelijk de macht steviger in handen kreeg.

Marokko prijkt steevast onderaan de lijstjes die te maken hebben met armoede, corruptie, onderwijs en gezondheidszorg, maar ook op het gebied van mensenrechten. Mensenrechtenactivisten maken zich grote zorgen over de negatieve ontwikkelingen in het land.

Met de tijd heeft de Makhzan, de Marokkaanse regerende kliek rondom de koning, zijn greep in het land alleen maar verstevigd. De koning zelf, van wie men leiderschap verwacht, is opvallend afwezig in de discussie. De regering en adviseurs van de koning, niet bij machte de sociale onrust te kanaliseren, grijpen terug op het repressieve model, waar de vorige koning Hassan II enkele decennia geleden zo berucht om is geworden, de zogenaamde Jaren van Lood.

Strijdbaar volk

Er is wel een verschil met die jaren. Het volk pikt het niet meer. Over heel Marokko zijn er dagelijkse protesten om de sociale en bestuurlijke wantoestanden aan de kaak te stellen.

Men is de marginalisering beu. Een interessant fenomeen is het met succes boycotten van producten van grote bedrijven en van het geldverslindende muziekfestival Mawazine.

En er is een revolutie gaande op het vlak van media. Marokkanen maken massaal gebruik van sociale media om deze onvrede te ventileren. En deze democratisering van media zint de Marokkaanse autoriteiten niet. Tijdens de Hirak is een ware heksenjacht gevoerd op burgerjournalisten. Desondanks raken staatsmedia hun monopoliepositie kwijt.

De Riffijnse Hirak bleek een serieuze stresstest voor de door de Makhzan gepropageerde stabiliteit. Deze regio heeft traditioneel getroebleerde relaties met de Makhzan. In de afgelopen eeuw traden de Marokkaanse veiligheidstroepen nogal repressief op. Hun optreden het afgelopen jaar in de Rif had veel weg van een wraakoefening, identiek aan de eerdere gebeurtenissen tijdens deze opstand.

En telkens wordt de goedkope separatismekaart in het gezicht van de Riffijnen getrokken, als een stok om hen te slaan. De Hirakleiders werden een voor een opgepakt, velen werden gefolterd, volgens Amnesty en Human Rights Watch, en leider Zafzafi verklaarde in de rechtbank zelfs verkracht te zijn geweest. Tot nu toe is de Hirakactivisten ruim duizend (!) jaar ­gevangenisstraf opgelegd.

De Marokkaanse uitzondering

Na het uitspreken van de vonnissen sloeg de stemming om in afgrijzen, na een verwachtingsvolle anticipatie op een goede afloop. De straten vullen zich weer met demonstranten, ook in Europa. Dit vindt de kliek niet fijn. Immers, men speelt het liefst mooi weer richting het Westen, een oase van stabiliteit.

De tenenkrommende typering als de Marokkaanse uitzondering in de tumultueus verlopen revoluties van de Arabische Lente werd graag uitgevent door de op volle toeren draaiende Marokkaanse propagandamachine. En niet zelden dankbaar overgenomen door politici en journalisten (in het Westen), die maar al te graag een lichtpuntje wilden zien in een werelddeel dat met instabiliteit geteisterd werd.

Deze vlieger gaat op dit moment niet meer op. Er is een explosieve situatie ontstaan in Marokko. De harde repressie van activisten gooit alleen maar olie op het vuur. Riffijnen en Marokkanen zijn eensgezind: een radicale verandering is broodnodig. Men zal zich ditmaal niet laten afschepen met onbetekenende beloften. Het is dus buigen of barsten, en men houdt het hart vast naar welke kant de balans doorslaat.

Overigens draagt de weifelende houding van de Nederlandse regering ten aanzien van de mensenrechtenschendingen in de Rif niet bij aan het opvoeren van druk op de Marokkaanse autoriteiten om hun repressieve reflexen te beteugelen.

Hier valt nog veel winst te behalen, maar dan moet het wel in Europees verband, aangezien algemeen aangenomen wordt dat de Fransen de misstanden in hun voormalige protectoraat met de mantel der liefde bedekken.

M’hamed El Abdouni schreef mee aan de bundel Opstand in de Rif  (redactie Btisam Akarkach en uitgegeven door EPO).

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.