InterviewRich Lowry

Rich Lowry: ‘Zonder het wij-gevoel van het nationalisme krijg je een verscheurde samenleving’

Rich Lowry: ‘Bernie Sanders heeft ook heel lang een sterke vezel van nationalisme gehad. Het is niet per se rechts.’Beeld Getty

Of Trump wordt herkozen of niet: het nationaal-conservatisme zal alleen maar groter worden, voorspelt journalist Rich Lowry.

Het taboe werd doorbroken in oktober 2018, in een volle arena in Houston. ‘Weten jullie wat ik ben?’, riep de Amerikaanse president Donald Trump. ‘Ik ben een nationalist, oké? Ik ben een nationalist! Nationalist! Gebruik dat woord!’

Dat zette Rich Lowry aan het denken, zegt hij, vanuit zijn buitenhuis in Connecticut. De hoofdredacteur van de conservatieve National Review, die tijdens de Republikeinse presidentsrace nog een heel nummer samenstelde waarin kandidaat Trump als opportunistische populist werd afgeschilderd, publiceerde een paar maanden geleden ‘The Case for Nationalism’, een pleidooi voor de terugkeer van een ideologie die sinds de jaren dertig in een kwade reuk staat.

Het boek is een van de pogingen van Amerikaanse conservatieven om een theoretisch fundament te leggen onder de ingevingen van de president – en zo het trumpisme stabieler te maken dan Trump zelf.

Nu, dankzij corona, voelen deze nieuwe nationalisten de wind in de rug. Dichte grenzen, meer protectionisme, binnenlandse productielijnen, ruzie met China: met het virus heeft ook het nationalistische sentiment zich wijder verspreid. ‘Ik heb allerlei reflexen gezien die nationalistisch geladen waren’, zegt Lowry. ‘Gewoon omdat de eerste opdracht van elke regering is om voor haar eigen mensen te zorgen.’

Rich LowryBeeld Getty

Welke reflexen?

‘De Europese Unie die de binnengrenzen sluit. Corona heeft aangetoond hoe flinterdun de droom van een wereld zonder grenzen is. Ook zijn we veel te afhankelijk gebleken van China als het gaat om medische en andere essentiële producten. Nu hebben we de gelegenheid die kwetsbaarheid te minimaliseren. Zelfs conservatieven die altijd heel erg in de vrije markt geloofden hoor ik nu zeggen: hoogste tijd om dat anders te doen.’

De Republikeinse senator Josh Hawley betoogde deze week om de wereldhandelsorgansiatie WTO en de hele economische wereldorde ‘af te schaffen’. Dat gaat toch in tegen de kapitalistische orthodoxie van de afgelopen decennia?

‘Het nationalisme is altijd onderdeel van het conservatisme geweest, maar is vaak niet als zodanig erkend. Nu is het weer prominent naar boven gehaald. Er worden duidelijke pogingen gedaan het uit te werken en robuuster te maken. Er is een nieuwe stroming die zich nationaal-conservatisme noemt, en dat kun je vergelijken met de opkomst van het neoconservatisme in de jaren zeventig. Het is nog niet uitgekristalliseerd, maar er is een groeiende groep intellectuelen en politici mee bezig. Of Trump nou wordt herkozen of niet: de stromingen die hij heeft blootgelegd en een impuls heeft gegeven gaan niet meer weg.’

Wat is dat nieuwe nationalisme?

‘Dat je als land je eigen belangen voorop plaatst. Simpel. Dan is de volgende vraag: wat is ons belang? Wat is goed voor onze mensen? Een Tucker Carlson, presentator van Fox News, zal zeggen dat het antwoord is: nul interventie. Maar een John Bolton zal zeggen: Amerikaans leiderschap, aanwezig zijn in het buitenland. Dus er is veel debat over wat nationalisme inhoudt. Er zijn een paar dingen die vast liggen. Je kunt niet voor open grenzen zijn. Je kunt niet voor ongebreidelde vrijhandel zijn. Bernie Sanders heeft ook heel lang een sterke vezel van nationalisme gehad. Het is niet per se rechts.’

De geschiedenis wijst uit dat nationalisme tot uitsluiting kan leiden van iedereen die niet bij de natie lijkt te horen.

‘Natiestaten creëren een wij-gevoel, het onderlinge vertrouwen dat het smeermiddel is voor democratie en handel. Zonder dat gemeenschappelijke gevoel krijg je een verscheurde samenleving. Kijk naar sommige postkoloniale staten in Afrika en het Midden-Oosten.

‘Maar zodra er een wij is, is er een zij. Als een verpleegster in het ziekenhuis van Elmhurst in Queens, New York, geen beschermende kleding heeft, vind ik dat erger dan wanneer een verpleegster in Noord-Italië geen beschermende kleding heeft. Er is altijd een vorm van uitsluiting. We voelen ook meer verbinding en loyaliteit met onze eigen familie dan met de familie aan de overkant van de straat.’

Vindt die uitsluiting ook niet binnenlands plaats? Het familiegevoel met New York was de afgelopen weken niet heel groot. Veel van die verpleegsters in Elmhurst zijn immigranten.

‘Dat maakt niet uit. De eerste test van het immigratiebeleid moet zijn – en we hebben het zicht daarop verloren, omdat we te sentimenteel zijn geworden – of immigratie in ons nationale belang is. Wie hebben we nodig? Vervolgens moeten we in alle redelijkheid eisen dat immigranten zich aanpassen aan onze cultuur en onze mores en onze taal leren. Als je dat doet, dan maakt het niet meer uit waar je vandaan komt, dan ben je een gelijkwaardige Amerikaan.’

Toch groeien de spanningen in het land. Het platteland van Amerika wil niet betalen voor de steden. Wordt dat niet mede aangewakkerd door een te nauw idee van Amerika? Een Amerika gebaseerd op de Engelse taal en de bijbel, zoals u schrijft?

‘Amerika is een groot divers land, dus niet iedereen is het met elkaar eens. Maar je hebt een basis nodig. Taal is cruciaal voor de cohesie. Als je groepen hebt die hun eigen taal spreken leidt dat tot verdeeldheid. En het christendom, het Engelse protestantisme, heeft het land gemaakt tot wat het is. Die cultuur en geschiedenis zijn essentieel. Waarmee ik niet wil zeggen dat dit de exclusieve godsdienst moet zijn.’

Die essentiële ingrediënten van de Amerikaanse eenheid konden alleen maar zo dominant worden dankzij twee eeuwen van oorlog en conflicten. Is dat geen paradox?

‘Onze continentale expansie ging gepaard met grote humanitaire kosten – de verovering van het westen heeft de oorspronkelijke bevolking gedecimeerd. Er zitten grote morele bezwaren aan wat we hebben gedaan. Maar onze rijkdom is enorm toegenomen. En we zijn een machtig land geworden, een macht die ons in staat heeft gesteld om de afgelopen eeuw tegenwicht te bieden aan ondemocratische machten in de wereld. Dat hadden we niet kunnen doen als we een landje aan de oostkust van Amerika waren gebleven.’

Juist in die geschiedenis zitten de wortels van het witte suprematiedenken en racisme dat tegen het nationalisme aan zit.

‘Het lijdt geen twijfel dat er een wit-nationalistisch verleden in de VS en de rest van de wereld is, dat volgens mij niet gekatalyseerd is door Trump, maar veel dieper zit. Dat gaat terug naar Ku Klux Klan, niet Hamilton en de federalisten. Die Confederate vlaggen horen niet bij het Amerikaanse nationalisme maar bij het zuidelijke nationalisme. Worden die met elkaar verward? Het is aan ons om dat onderscheid duidelijk te maken.’

China heeft de wereld niet ingelicht over het coronavirus, zodat ze de spullen bij elkaar konden graaien die ze voor hun burgers nodig hadden. Eigen volk eerst. Is dit ook het nationalisme zoals u dat bepleit?

‘Dat is een interessante vraag. Maar wat China heeft gedaan is enorm roekeloos en onverantwoord geweest, bijna misdadig. We zijn daardoor in een soort Koude Oorlog met China terechtgekomen. Nationalisme is het najagen van het eigenbelang, maar er is ook nog zoiets als een gedeeld belang.’

Wie moet dat bepalen?

‘Internationale organisaties. Trump ageert daar wel tegen, maar het kan heel nationalistisch zijn om internationale afspraken te maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden