Opinie Commentaar

Retorische ontsporingen kunnen gewelddadig klimaat in VS wel degelijk bevorderen

Verdriet in Pittsbrugh na de aanslag op een synagoge.

In Pittsburgh schoot zaterdag een antisemitische Amerikaan elf mensen dood in een synagoge. Vorige week stuurde een aanhanger van Trump pijpbommen naar twaalf tegenstanders van de Amerikaanse president. Deze gebeurtenissen illustreren het verziekte, extreem gepolariseerde politieke klimaat in de Verenigde Staten.

Alle partijen zijn hieraan schuldig, maar de Republikeinen meer dan de Democraten, en Trump weer meer dan de gemiddelde Republikein. Vooraanstaande Democraten legden meteen een verband tussen de pijpbommen en de vijandige retoriek van Trump. Zulke ‘de kogel kwam van links of rechts’-achtige redeneringen moeten met groot wantrouwen worden bekeken. Al te vaak worden ze gebruikt om tegenstanders te demoniseren of de mond te snoeren.

Dat neemt niet weg dat retorische ontsporingen een gewelddadig klimaat wel degelijk kunnen bevorderen. Wie politieke tegenstanders niet beschouwt als rivalen met wie men diepgaand van mening verschilt, maar als verraders en vijanden van het volk, zet de deur naar geweld open. Als tegenstanders worden gezien als verderfelijke krachten die ‘het volk’ moedwillig benadelen of zelfs willen vernietigen, kan dat leiden tot de gedachte dat ze ook fysiek moeten worden geëlimineerd. Dat was de logica van de extreem-rechtse massamoordenaar Anders Breivik.

Na de aanslag in Pittsburgh zei president Trump dat Amerika moest samenwerken tegen de haat. Uit zijn mond klonk dat uiterst onwaarachtig. In zijn politieke carrière heeft hij niets anders gedaan dan het demoniseren en verdacht maken van zijn tegenstanders. Hij dreigde Hillary Clinton op te sluiten, suggereerde dat wapengeweld een passend antwoord zou zijn als Clinton zou winnen, beweerde zonder enig bewijs dat er geknoeid was met de popular vote en dat zijn voorganger Obama hem had afgeluisterd. Demonstranten tegen de benoeming van rechter Kavanaugh zouden volgens Trump betaald zijn door George Soros, de Joodse miljonair die het doelwit is van antisemitische haatcampagnes.

Wie zijn aanhangers consequent ophitst door een complexe wereld te reduceren tot een simpele strijd tussen ‘het goede volk’ en een boosaardige elite creëert een klimaat waarin extreem-rechtse haat en geweld kunnen groeien.

ZO UITTE HET GIFTIGE AMERIKAANSE KLIMAAT ZICH DE AFGELOPEN DAGEN

De aanslag op de synagoge vond zaterdag plaats tijdens een doopdienst voor pasgeborenen in de Tree of Life-synagoge in de joodse wijk Squirrel Hill.

Op hoge toon eiste politiek Amerika dit weekend dat politiek Amerika zijn toon zou matigen. Na de aanslagen, was voor veel politici en commentatoren duidelijk dat de gepolariseerde retoriek oncontroleerbare effecten heeft. De oplossing is ook duidelijk: ze moeten dimmen, die anderen.

Hoe is het met de beweging voor striktere wapenwetten in de Verenigde Staten? Verslaggever Bert Lanting reisde naar Milwaukee om dat uit te zoeken. ‘March for Our Lives lijkt een beetje weggeëbd’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.