'Respecteer keus van de zelfmoordenaar'

Moet je iemand die zelfmoord wil plegen steeds opnieuw dwingen tot een ander leven? Of moet je erkennen dat hij in een toestand van overmacht zit? Dat vraagt psychologe Anne Roelofsen zich af.

© THINKSTOCK

Op vk.nl/opinie deed psychiater Bram Bakker onlangs de oproep werk te maken van het voorkomen van zelfmoord. Dit standpunt werd eerder verkondigd, door Rogi Wieg en Joost Zwagerman. Zij wijdden er ieder een boek aan: Wieg vanuit het perspectief van de dader, Zwagerman vanuit het perspectief van het slachtoffer.

Mijn vader pleegde zelfmoord toen ik 15 jaar oud was, inmiddels bijna twintig jaar geleden. Hij was al jaren depressief, had zijn baan verloren door zijn alcoholisme en was in zijn tweede huwelijk even ongelukkig als in het eerste. Mijn vader was een diep ongelukkig mens. Ik denk dat Bakker het bij het rechte eind heeft als hij de uitspraak van Wieg citeert: 'De zelfmoordenaar wil niet per se dood, hij wil vooral een ander leven.' De vraag is echter of met het voorkomen van de zelfmoord dat andere leven ook bereikt wordt. Ik denk het niet.

Levenslang
De moeder van een studievriend van mij was er net zo slecht aan toe als mijn vader. Zij deed ook weleens een zelfmoordpoging, maar slaagde daar niet in. Uiteindelijk takelde ze steeds verder af, tot ze alleen en vervuild op een kamertje alsnog stierf omdat haar lichaam op was. Ik zeg absoluut niet dat haar leven niet de moeite waard is geweest. Wel wil ik duidelijk maken dat een complex leven hoe dan ook een last voor de directe familie is, ook als er geen sprake is van zelfmoord. Deze vriend van mij heeft het niet makkelijker gehad dan ik. Het 'levenslang' voor de nabestaanden geldt evengoed voor hem, en zijn moeder heeft niet minder geleden dan mijn vader. Het voorkomen van zelfmoord lost deze last niet op.

Herman Brood was er fysiek zeer slecht aan toe op het moment dat hij zelfmoord pleegde. Mensen die hem goed kenden, gaven hem nog een paar maanden, zijn lijf was opgebruikt. Waarom noemen we zijn daad zelfmoord en niet zelf-euthanasie? Wat maakt dat een arts een zelfmoord koste wat kost wil voorkomen, maar bereid is bij euthanasie te helpen? Is dat echt zo anders?

Mijn vader leed uitzichtloos. Ondanks goede hulp, veel vrienden, interessant werk, twee vrouwen en vijf kinderen had hij het geluk niet kunnen vinden. De alcohol had sporen nagelaten in zijn hersenen en lever. Ook als het hem was gelukt over zijn depressie heen te komen, had hij nooit meer de oude kunnen worden. Ging hij over de grens van individuele vrijheid heen door zelfmoord te plegen?

Overmacht
De grootste verplichting die je hebt, is die tegenover je nageslacht, zeker als dat nog jong is. Ik ben het nageslacht van mijn vader. Ik was jong toen hij overleed. Als iemand het recht heeft over mijn vaders daad te oordelen, ben ik het wel. Ik ben lang boos geweest op mijn vader omdat hij zijn verplichtingen jegens mij en mijn broers en zussen heeft verzaakt.

Nu zie ik dat er ook zoiets is als overmacht. Als hij kanker had gekregen en de pijn niet meer had verdragen, had ik vast ingestemd met euthanasie. Mijn vader had geen kanker, maar was diep ongelukkig zonder uitzicht op verbetering. Hij had een depressie en de pijn was niet meer te houden. Dit was zijn oplossing. Hoewel hij het mij en anderen daarmee knap lastig heeft gemaakt, vind ik ook dat hij de vrijheid had die keuze te maken.

'De zelfmoordenaar wil niet per se dood, hij wil vooral een ander leven', zegt Wieg. Maar moet je de zelfmoordenaar verplichten naar dat andere leven te blijven zoeken? Moet je hem steeds weer opnieuw dwingen het allerlaatste speldeknopje moed uit zijn tenen te halen, om steeds opnieuw te proberen het godsonmogelijke mogelijk te maken? En dan weer te falen? Of moet je zijn keuze respecteren de handdoek in de ring te gooien?
Ik heb er twintig jaar over nagedacht. En kies voor het laatste.

Anne Roelofsen is psychologe en ethica.

 Waarom noemen we zijn daad zelfmoord en niet zelf-euthanasie?  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden