Opinie

Respecteer de ander, dat is het uitgangspunt

Een 'motiverend gesprek' kenmerkt zich niet door het inpraten op de 'vreemdeling' zodat een politieke doelstelling, zijn vertrek, wordt behaald.

Poppen bij de kinderopvang voor migranten die op gesprek zijn bij de IND. Beeld Io Cooman
Poppen bij de kinderopvang voor migranten die op gesprek zijn bij de IND.Beeld Io Cooman

Vrijdag 30 oktober opende de krant met een artikel 'Inpraten op illegaal om weg te gaan'. In 'Praat de migrant het land uit' wordt vervolgens beschreven hoe de inzet van 'motiverende gespreksvoering' door medewerkers van de Dienst Terugkeer en Vertrek het vertrekproces soepeler moet laten verlopen.

Het uiteindelijke doel is een hoger percentage vertrekkende uitgeprocedeerde asielzoekers. Als onderzoekers, hulpverleners, uitvoerders van en trainers in motiverende gespreksvoering zijn wij ten zeerste verbaasd over de titels en toonzettingen in beide artikelen. Wij herkennen geen van de kernwaarden van Motiverende Gespreksvoering in de methodiek zoals die in de artikelen wordt beschreven.

Wij maken dan ook bezwaar tegen de manier waarop Motiverende Gespreksvoering wordt neergezet. Motiverende Gespreksvoering is een methodiek die oorspronkelijk ontwikkeld is in de verslavingszorg. In deze en andere vormen van gezondheidszorg is zij effectief gebleken. Patiënten ervaren problemen. Zij zijn ambivalent over eigen gedragsverandering.

Partnerschap

Motiverende Gespreksvoering is ontworpen om de persoonlijke motivatie en bereidheid tot verandering te vergroten. Kernwaarden in de gesprekken zijn: partnerschap, acceptatie, compassie en ontlokken. De tweede zin op de voorpagina 'met strakke gesprekstechnieken moeten illegalen worden gemotiveerd om Nederland te verlaten' staat haaks op de kernwaarde partnerschap van Motiverende Gespreksvoering.

Partnerschap betekent dat de illegaal en de medewerker DT&V op basis van gelijkwaardigheid en respect samenwerken, ieder als expert op het eigen terrein. Vanuit de Dienst Terugkeer en Vertrek wordt tegen migranten gezegd 'Pak de regie en ga terug'. Wij vragen ons af hoe deze boodschap zich verhoudt tot de kernwaarde acceptatie: de autonomie van de ánder respecteren en ondersteunen waarin de migrant ook de ruimte moet ervaren om al dan niet terug te keren naar eigen land. De derde kernwaarde, compassie, houdt in dat de hulpverlener handelt vanuit het belang van de patiënt en niet vanuit het belang van de opdrachtgever.

Op het moment dat Motiverende Gespreksvoering wordt ingezet om van buitenaf opgelegde doelstellingen te behalen, namelijk een groter percentage vertrekkende uitgeprocedeerde asielzoekers, is de vraag wie in deze 'terugkeergesprekken' welk belang dient. Staat het welzijn van de migrant centraal, de agenda van de DT&V-medewerker, of het maatschappelijk belang?

In 'Praat de migrant het land uit' en online 'asielzoekers uitzetten doen hje zo'getiteld is de focus van de gesprekken vooraf bepaald. Het gaat erom dat de migrant vrijwillig meewerkt aan terugkeer naar zijn land van herkomst. Zonder vrijwillige medewerking volgen dwangmaatregelen. De vierde kernwaarde, ontlokken, betekent dat de hulpverlener vraagt naar de persoonlijke motieven van de patiënt om te veranderen.


Ontlokken

Alleen als de migrant overweegt om terug te keren naar het land van herkomst, is er sprake van ontlokken. In hoeverre met deze randvoorwaarde rekening wordt gehouden, wordt in deze artikelen niet duidelijk. Motiverende Gespreksvoering wordt ook wel toegepast in de gedwongen hulpverlening waarin vooraf het gewenste gedrag bepaald is, bijvoorbeeld het in behandeling komen in een TBS instelling. De patiënt heeft echter de vrijheid om niet voor behandeling te kiezen. Deze keuze heeft wel gevolgen voor de patiënt.

De context zoals beschreven in de artikelen is 'de setting van DT&V, waarbij de 'de vreemdeling gedwongen is de gesprekken te voeren en de uitkomst al vast staat: hij moet vertrekken'. Het grote verschil met gedwongen hulpverlening is dat de migrant hóe dan ook moet vertrekken. Welke keuzevrijheid is er daadwerkelijk?

'Inpraten op illegalen om weg te gaan' strookt niet met Motiverende Gespreksvoering zoals wij het kennen, toepassen en trainen. De manier waarop deze waardevolle gesprekstechniek in beide artikelen wordt beschreven is schadelijk voor het imago ervan.

Een motiverend gesprek kenmerkt zich niet door het inpraten op de 'vreemdeling' zodat een politieke doelstelling wordt behaald.


Dr. Jannet M de Jonge, GZ-psycholoog en associate lector Motiverende Gespreksvoering, Hogeschool Windesheim
Drs. Maarten M. J. Merkx, psychotherapeut, onderzoeker en trainer Motiverende Gespreksvoering
Drs. Ellis Baron, psycholoog en trainer Motiverende Gespreksvoering
Prof. Dr. Gerard M Schippers, klinisch psycholoog-psychotherapeut en emeritus hoogleraar verslavingsgedrag en zorgevaluatie, AMC-UVA
Mr. Dr. Rob Bovens, lector Verslaving, Hogeschool Windesheim
Bestuur en leden MINTNed, Nederlandse Vereniging van trainers in Motiverende Gespreksvoering

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden