Repareer weeffout in de Referendumwet

Bepaal dat een meerderheid van de kiesgerechtigden nodig is om een wetsvoorstel terug te draaien.

VVD-leider Mark Rutte brengt een stem uit tijdens het referendum over het associatieverdrag van de EU met Oekraine. Beeld anp

De krampachtige wijze waarop regering en parlement omgaan met de uitslag van het Oekraïne-referendum toont aan hoe ondoordacht de Wet op het raadgevend referendum tot stand is gekomen. Die wet bevat mijns inziens een ernstige weeffout, die dringend reparatie behoeft. Harbers en Voermans hebben er onlangs in de Volkskrant terecht op gewezen dat een kleine minderheid van ruim 15 procent van de burgers een door een parlementaire meerderheid genomen besluit kan overrulen.

Artikel 3 van de Referendumwet luidt: De uitslag van een referendum geldt als een raadgevende uitspraak tot afwijzing, indien een meerderheid zich in afwijzende zin uitspreekt en de opkomst bij het referendum ten minste 30 procent van het aantal kiesgerechtigden bedraagt.

Is de opkomst lager dan 30 procent, dan is het referendum ongeldig. Is zij hoger dan 30 procent, dan levert het referendum nog steeds slechts een raadgevende uitspraak op. Het percentage van 30 is een door de wetgever gekozen, volstrekt willekeurig percentage. Het past ook niet bij het raadgevende karakter van het referendum. Waarom zou van een referendum met een lagere opkomst geen adviserende werking kunnen uitgaan?

Deze opkomstdrempel heeft er toe geleid dat politieke partijen op voorhand hebben verklaard de uitslag van een geldig referendum niet als raadgevend maar als beslissend te zullen opvatten, waarmee de bedoeling van de wetgever geweld wordt aangedaan. Zou er geen opkomstdrempel zijn geweest, dan hadden de regering en de in het parlement vertegenwoordigde politieke partijen zich waarschijnlijk vrijer gevoeld hun opstelling tegenover de raadgevende uitspraak te laten afhangen van het aantal stemmen dat tegen het aangenomen wetsvoorstel is uitgebracht.

Door het raadgevende referendum feitelijk een beslissend karakter te geven kan de situatie ontstaan dat 16 procent van de kiesgerechtigden een door een meerderheid in Tweede en Eerste Kamer genomen besluit terugdraait. Het primaat van de parlementaire democratie komt daardoor op losse schroeven te staan.

Frank van Dooren, oud-voorzitter van de Kiesraad.

Deze ongerijmdheid is mijns inziens eenvoudig te repareren. En wel door de opkomstdrempel van 30 procent te laten vervallen en te bepalen dat de uitslag van het refendum geldt als een uitspraak tot afwijzing van een door het parlement aangenomen wet, indien een meerderheid van het aantal kiesgerechtigden zich in afwijzende zin uitspreekt. Met andere woorden: niet een meerderheid van het aantal uitgebrachte stemmen maar een meerderheid van het aantal kiesgerechtigden is vereist om een door het parlement aanvaard wetsvoorstel terug te draaien.

Een wettelijke opkomstdrempel is dan niet meer nodig maar feitelijk zal de opkomst natuurlijk meer dan 50 procent moeten zijn om tot een afwijzende uitspraak te kunnen komen. In dat geval hoeft er ook geen bezwaar tegen te zijn het referendum een beslissend in plaats van een raadgevend karakter te geven. Dit laat natuurlijk onverlet dat de politiek ook een afwijzende uitspraak van een aanzienlijke minderheid van de kiezers serieus zal nemen.

Voordeel van dit voorstel is ook dat wie geen behoefte heeft aan het referendum, omdat hij het eens is met het door het parlement aanvaarde wetsvoorstel of omdat hij principieel tegenstander van een referendum is, zonder bezwaar kan afzien van deelname aan het referendum. De ervaring leert dat tegenstanders meer gemotiveerd zijn aan een referendum deel te nemen dan degenen die met een wetsvoorstel instemmen. Ook strategisch niet-stemmen om op die manier het referendum ongeldig te laten zijn, is dan niet meer nodig.

Samengevat is mijn voorstel: maak het referendum beslissend in plaats van raadgevend, laat de opkomstdrempel vervallen en bepaal dat meer dan 50 procent van het aantal kiesgerechtigden nodig is om een aangenomen wetsvoorstel terug te draaien.

Frank van Dooren is oud-voorzitter van de Kiesraad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.