ColumnMartin Sommer

Reinheid eisen aan het Binnenhof is gevaarlijker dan geheimhouderij

null Beeld

Dit was de RTL-scoop over de toeslagenaffaire die je wist dat zou komen. Mij bekroop enige klammheimliche Freude na het bericht dat ze in het kabinet wel degelijk de rol van Pieter Omtzigt hadden besproken. Minister Hoekstra had zich verontschuldigd omdat het niet was gelukt Omtzigt te ‘sensibiliseren’. Ook was er in de Trêveszaal besloten dat de Kamer niet alle gevraagde informatie zou krijgen.

Mijn geheime genoegen gold uiteraard Sigrid Kaag, die in de nacht van Rutte met dat vrome gezicht had gesproken over het patroon van onwaarheid, waarna ze zich ging bezinnen met de Paasdagen. Dan was er Wopke Hoekstra, die Rutte aan een McKinsey-ondervraging onderwierp over diens leugen-naar-eer-en-geweten, terwijl hij zelf dondersgoed wist wat er in het kabinet over Omtzigt was gepasseerd.

Voor dit soort momenten zijn veel bijbelse spreekwoorden geschikt, van hanen die kraaien en balken in je eigen oog. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie weet er ook alles van. Je kon erop wachten, als op een Amerikaanse televisiedominee die de kuisheid predikt om daarna in de suikerpot te worden betrapt.

Mijn geheime genoegen gold Sigrid Kaag, die in de nacht van Rutte had gesproken over het patroon van onwaarheid. Beeld ANP
Mijn geheime genoegen gold Sigrid Kaag, die in de nacht van Rutte had gesproken over het patroon van onwaarheid.Beeld ANP

Maar ook, of misschien juist de oppositie heeft zichzelf in een lastig parket gedraaid. Nooit meer zakendoen met leugenaar Rutte, was het idee. Dus nu ook niet meer met de leugenaars van de andere regeringspartijen, waar ze zo graag een kabinet mee wilden vormen? Ploumen (PvdA) en Klaver (GroenLinks) sloten zich meteen aan bij de roep om de notulen van de ministerraad subiet te openbaren. Dat smaakt naar meer. Ik ben bijvoorbeeld benieuwd naar de kabinetsnotulen van Rutte II met de PvdA, en hoe er destijds werd gesproken over de sociaal-democratische senatoren die niet met de coalitie mee wilden stemmen over de vrije artsenkeuze.

Ik wil niets afdoen aan het werk van de RTL-collega’s, maar van mijn stoel viel ik niet. Natuurlijk hebben ze in het kabinet over die vervelende dwarsligger Omtzigt gemopperd. Rutte heeft vele gebreken, maar hij kan uitstekend tot een meerderheid van 76 tellen, en dat kon hij bij vorige kabinetten ook al. Uiteraard hebben ze afgehandeld welke stukken zouden worden zwart gelakt en of er ambtenaren dan wel collega-bewindslieden uit de wind gehouden moesten worden. Precies daarover is immers het kabinet gevallen, dus dat kan nauwelijks een verrassing zijn. (Als ik dit schrijf, is nog niet bekend of de notulen publiek gemaakt worden.)

Gert-Jan Segers van de ChristenUnie weet alles van hanen die kraaien en balken in je eigen oog. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Gert-Jan Segers van de ChristenUnie weet alles van hanen die kraaien en balken in je eigen oog.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Meer dan over stiekem gedoe in de Trêveszaal zou men zich zorgen moeten maken over het populisme, links dan wel rechts, dat in de vorm van het reinheidsgebod het Binnenhof steeds meer in zijn greep krijgt. De stemming is die van een afrekening. Alle politici die zich wagen aan het regeren zijn leugenaars, en nu hebben we ze eindelijk bij de ballen. Het puritanisme wordt aangeblazen door opgewonden getwitter. Misschien speelt zelfs de corona-pandemie een rol, die oude sentimenten over miasma’s en rituele reiniging mogelijk heeft wakker gemaakt.

Rein en onrein zijn politieke categorieën geworden. Dieren en kinderen zijn het summum van onschuld en zuiverheid, en verdienen tot elke prijs bescherming. Ouderwetse politici van de vermaledijde middenpartijen zijn juist niet zuiver maar smoezelig. Zij houden zich niet aan verkiezingsbeloften. Zij sluiten compromissen, bespreken de zaken in achterkamers. Zij moeten rekening houden met de achterban, met de coalitiepartners en ook nog met de Europese Commissie. Geen wonder dat politiek vaak veel weg heeft van geknutsel en geklungel.

Maar als de politiek zelf als een besmette bezigheid wordt aangemerkt, zijn we verder van huis. Ook Kaag en Hoekstra hebben zich in de nacht van Rutte laten meeslepen. De nieuwe helden zijn BBB-voorvrouw Caroline van der Plas, Sylvana Simons (Bij1) en Farid Azarkan van Denk, die zich ook in de kindertoeslagaffaire heeft geweerd. Azarkan twitterde eerder deze week in reactie op de uitglijder van deze krant met een antisemitische prent, dat hij ‘niet wist dat het tot de mogelijkheden behoorden (sic) dat er excuses worden gemaakt voor spotprenten. Ooh wacht ff dit zijn geen spotprenten over de islam. Nu snap ik het.’ Misschien is het raadzaam nog even te wachten voordat we Azarkan uitroepen tot het nieuwe rolmodel in de Kamer.

Misschien is het raadzaam nog even te wachten voordat we Azarkan uitroepen tot het nieuwe rolmodel in de Kamer. Beeld   Freek van den Bergh / de Volkskrant
Misschien is het raadzaam nog even te wachten voordat we Azarkan uitroepen tot het nieuwe rolmodel in de Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Zuivere politiek eindigt in antipolitiek. De goeden bestrijden de kwaden, en in dat schema zijn er weinig ouderwetse politici die overeind blijven. Alleen de oppositie heeft schone handen, zo lang als het duurt natuurlijk. De vraag is hoe we dat straks gaan aanpakken, als er niemand meer over is om te regeren. We zouden de macht kunnen overdragen aan wijze adviesorganen als WRR of SCP, suggereerde Marcia Luijten in mijn eigen krant. Goed idee, dan zijn we in een klap ook van de oppositie af, aangezien die adviesorganen alleen het goede, het ware en het algemeen belang voor ogen hebben.

La transparance c’est la barbarie, zei ooit de historicus Le Roy Ladurie, van het beroemde boek Montaillou. Zo is het. Tjeenk Willink zei het op zijn manier: onderhandelen gaat niet met de gordijnen open. Hij sloot de mogelijkheid van gesprekken onder vier ogen niet uit. Dat is tegenwoordig een gewaagde uitspraak. De eis van openbaarheid gaat niet samen met vertrouwen, en het was Tjeenk Willink om vertrouwen te doen. Op deze manier kan hij volgende week zijn opdracht inleveren. Alles openbaar leidt tot de dictatuur van de zuiveren. Het reinheidsgebod leidt mathematisch tot het verlangen naar nog meer reinheid. Dat eindigt bij Robespierre. Zijn bijnaam was ‘de onkreukbare’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden