Regeldrift en kleinzieligheid ontregelen stemmen

De opkomst bij het stemmen was laag. Maar dat ligt ook aan allerlei regels en procedures die het stemmen ontmoedigen. Kan dat wat minder?

De gemeenteraadsverkiezingen zijn net voorbij met alweer een historisch lage opkomst. Al jaren klagen met name politici over het opkomstpercentage dat met de jaren lager wordt. Een verwijt is dat de kloof tussen de burger en de politiek steeds groter aan het worden is en dat de kiezer steeds minder betrokken is bij de politiek. Het lijkt er echter op alsof de politiek – die de regels voor ons opstelt – niet wilt dat wij onze stem kunnen uitbrengen. Ironisch genoeg dragen kleinzielige regeltjes die zo clichématig zijn voor de politiek hier behoorlijk aan bij.

Een dag na de verkiezingen kreeg ik veel voorbeelde te horen over regels die het stemmen ontmoedigen. Hier volgen enkele praktijkvoorbeelden van de gevolgen van deze regeltjes.

Lezen
Kinderen mogen vanaf het moment dat ze kunnen lezen en schrijven niet meer met de ouders het stemhokje in. Hoe moet het dan als de ouders niet kunnen lezen en het kind mee kan helpen de juiste lijst te vinden? Dat mag niet. Wil men dan tóch stemmen, dan moet men veel moeite doen om zijn stem alsnog uit te brengen. Zo moet de analfabete ouder maar iemand anders machtigen.

Machtigen is ook al een hele procedure ondergaan. De achterkant van de stempas moet helemaal ingevuld zijn en de volmachtgever moet (een kopie van) zijn identiteitsbewijs meegeven. Daar komt ook nog eens bij dat in het geval er ook sprake zijn van stadsdeelverkiezingen, de gemachtigde ook uit datzelfde stadsdeel moet komen.

Stem

Het is ook bij die stadsdeelverkiezingen dat er heel wat aan te pas komt, wil je je stem uit kunnen brengen. Woon je in stadsdeel A, maar werk je in stadsdeel B, dan kan je je stem niet uitbrengen in stadsdeel B. Op zich niet zo'n groot probleem, zij het niet dat dit heel slecht door de overheid wordt aangegeven. Het is goed zoeken op je stempas om hierachter te komen, als het er überhaupt op staat. De overheid had ondertussen flink uitgepakt om het stemmen te promoten en te laten zie hoe makkelijk stemmen wel niet was. Als men zoveel geld uitgeeft aan een promotiecampagne, hoe kan men dan zo stom zijn geweest om niet even te vermelden dat je niet in een ander stadsdeel uit jouw stad kunt stemmen voor de stadsdeelraadsverkiezingen? Een kleine moeite die veel veel frustratie en ellende had kunnen voorkomen.

Moeder
Een ander voorbeeld van de kleinzielige regels was de stemgang van een vrouw die gevolmacht was door haar moeder. Alle procedures werden netjes doorlopen. De achterkant van de stempas helemaal ingevuld, paspoort mee en een kopie van die van haar moeder. Eenmaal bij het stembureau aangekomen kreeg ze te horen dat ze de stem van haar moeder niet mocht uitbrengen. Ze woonde niet in dezelfde gemeente. Weer een stem die niet uitgebracht kon worden.

92-jarige
Een vrouw van 92 jaar ontving een door burgemeester Cohen ondertekende brief dat zij niet mocht stemmen omdat zij geen geldig legitimatiebewijs meer heeft. Haar werd verzocht om een nieuw legitimatiebewijs te halen. Dit kon zij vanwege haar slechte fysieke conditie niet. Aangezien ze ook nooit meer de deur uitkwam, zou ze toch nooit een nieuw legitimatiebewijs nodig hebben. Ondertussen kreeg ze van de belastingdienst een brief dat ze over 2009 aangifte moest doen. Dat kon dan weer wel zonder legitimatiebewijs. Een vrouw die niet achterlijk, maar alleen oud en fysiek gehandicapt was werd hierdoor uitgesloten van de verkiezingen, maar ontkwam niet aan de lange arm van de belastingdienst.

Er zijn tal van andere voorbeelden te noemen, maar ik geef een laatste: twee tachtigers waarvan de paspoorten net verlopen bleken te zijn. Op 3 februari 2010 om precies te zijn. Ik citeer nu wat Jeroen Kleijne in het Parool van donderdag 4 maart schreef: 'Helaas meneer,' zegt de enige man achter de tafel (van het stembureau red.). Misschien kunt u vanmiddag terugkomen met uw seniorenpas.' De oude man kijkt naar zijn stok en zwijgt'. Kleijne belde later die dag naar het stadsdeelkantoor: 'Goed dat u ons belt. Het is zeker niet de bedoeling dat ouderen zich legitimeren met hun seniorenpas,' aldus de aanwezige verkiezingsmedewerker.

Topje
Bovenstaande voorbeelden zijn maar het topje van de ijsberg wat betreft onnodig veel regels die de kiezer zo belemmeren überhaupt een stem uit te brengen. Wat moet er dan gedaan worden? Uiteraard is het ook een deel de verantwoordelijkheid van de kiezer zelf om de procedures voor het stemmen goed door te lezen. Maar het zou enorm helpen als de leden van het stembureau sommige regels niet te letterlijk zouden nemen, maar meer als een richtlijn gebruiken.

Zo moet het mogelijk zijn voor de analfabete moeder om geholpen te worden door haar kind, dat de bejaarde vrouw door haar man of kinderen begeleidt en geholpen kan worden bij het uitbrengen van haar stem en dat de dochter die in een andere gemeente woont, de stem van haar moeder uit kan brengen. Regels zijn er immers om het leven ordelijk en makkelijker te laten verlopen. Als je niet belemmerd wordt in het uitbrengen van zijn of haar stem, zal stemmen aantrekkelijker worden en dit bevordert weer het democratische gehalte van onze verkiezingen.

Het zou de net gekozen bestuurders sieren om onmiddellijk te beginnen met het versoepelen en schrappen van regels die de burger belemmeren in het doen van hun burgerplicht die zo belangrijk is voor onze democratie: het stemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden