Referendum is niet probleem, maar redding van EU

De argumenten om de uitslag van het referendum over het associatieverdrag te ontlopen, zijn vals.

Jan Roos van GeenPeil viert op 6 april de winst van het nee-kamp in het Oekraïnereferendum.Beeld anp

'Brexit is Brexit', stelt de Britse conservatieve premier Theresa May. Zij respecteert tegen haar eigen voorkeur in daarmee de referendumuitslag waarmee Groot-Brittannië de Europese Unie gaat verlaten. Het Britse volk heeft met 52 procent meerderheid het meest dramatische politieke besluit sinds de Tweede Wereldoorlog genomen tegen de zin van een grote meerderheid van politieke elite, media, intelligentsia en bedrijfsleven.

Maar in een democratie heeft het volk via het referendum het laatste woord. In de moderne wereld respecteren politiek en media dat, behalve in Nederland. Sinds het Nederlandse volk na maandenlang debat met forse meerderheid het EU Associatieverdrag Oekraïne per referendum afwees, zoekt een deel van de politieke en media-intelligentsia uitvluchten om de uitslag alsnog naar pro om te buigen. Zij produceerden een serie drogredenen die nauwelijks weerwoord kregen en dat is wel nodig:

Het was toch maar een advies? Formeel is dat juist , maar materieel niet. Onze hele parlementaire democratie is formeel een advies aan de koning. Als die niet tekent, is er geen rechtsgeldig besluit. In de praktijk heeft hij geen keuze. Volgens de Britse constitutie was Brexit ook maar een 'advies'. In de politieke werkelijkheid is het een feit. De politiek kan niet een referendum geldig verklaren en vervolgens het 'advies' niet overnemen.

Tegenstanders zouden misleid zijn door personen en partijen met bedenkelijke motieven. Het fenomeen referendum gaat helemaal niet over 'vertrouwen' in personen of partijen, maar over politieke kwesties. Het is volstrekt irrelevant wat ik vind van Jan Roos (VNL), Thierry Baudet (Forum voor Democratie), Niesco Dubbelboer (Meer democratie), Emile Roemer (SP), Marianne Thieme (PvdD) of Geert Wilders (PVV).

Ik stem niet op een persoon of partij. Ik stem ook niet voor of tegen Europa. Ik stem over een specifiek onderwerp en wel het EU-associatieverdrag met Oekraïne. De tekst staat op internet, die kan iedereen inzien. Het is een gotspe voor de democratie wanneer uitgerekend D66-leider Alexander Pechtold openlijk verklaart het verdrag niet eens gelezen te hebben. Opinieleiders dienen hun huiswerk te doen.

Maar is het niet onredelijk dat als 27 landen voor zijn, één land dat kan blokkeren? Formeel heeft ieder lid door de EU confederatieve structuur een veto. Dat wisten de Brusselse initiatiefnemers heel goed. Maar het 27-beeld vertekent de harde werkelijkheid. Onder de 27 ja-stemmen zit namelijk een wereld van miskende nee-geluiden. Nederland heeft als enige land een referendum over het associatieverdrag met Oekraïne gehouden, maar was het verdrag in Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië of ieder ander land voorgelegd, dan was de kans groot dat de tegenstem vergelijkbaar of mogelijk zelfs hoger zou zijn dan de Nederlandse 62 procent.

Ab Gietelink, filosoof en theatermaker.

Die '27 voor' vertelt alles over een politieke achterkamertjescultuur van meegaandheid, gebrek aan democratisch debat en besluitvormingsrecht van de burger in de Europese Unie. Die '27 voor' toont het pijnlijke falen van de Europese democratie.

Het is beschamend om te zien dat premier Mark Rutte probeert om via de Kamers de referendumuitslag alsnog om te buigen. Het briefje waarmee hij thuiskomt, is absurd en lachwekkend. Er verandert geen letter in het verdrag , er wordt wat uitleg aan toegevoegd. Zoals de Litouwse president spottend zegt: 'Een creatieve oefening om uit te leggen wat er niet in het verdrag staat.' Tegenstanders hebben het voorstel dan ook direct en resoluut van de hand gewezen.

Dit gaat niet alleen meer over Oekraïne, maar over vertrouwen in de politiek en in het referendum. Dat de VVD-Kamerleden meegaan, lijkt hun belang. Zij zijn voor het EU-Oekraïne-verdrag en tegen referenda. Maar gaan GroenLinks, PvdA en referendumpartij D66 na 50 jaar inspanning hun eigen geesteskind vermoorden?

Alsnog het verdrag tekenen heeft grote gevolgen. De referendumdemocratie devalueert van materieel bindend volksbesluit tot een vrijblijvend advies. Het wordt praktisch onmogelijk om daarvoor nog vier miljoen kiezers (30 procent) te verzamelen. Bij elk negatief besluit kan en zal de politiek een extra uitleg produceren en het 'advies' schouderophalend naast zich neerleggen.

De Europese Unie zal democratisch zijn of ze zal niet zijn. De toekomst van de democratie in Europa is aan het referendum. Het referendum is niet haar probleem, maar haar redding. Misschien moet Nederland zichzelf gunnen om wat te leren van het land met de rijkste referendumtraditie: Zwitserland. Die multi-etnische burgerstaat in het hart van Europa, die al 150 jaar lang meerdere keren per jaar voor alle bestuurslagen referenda organiseert en uitvoert.

Nederland gedraagt zich nu als een bananenrepubliek of beter: een bananenmonarchie. Het beschamende gemarchandeer met de referendumuitslag door premier Rutte in Brussel is een pijnlijk bewijs waarom steeds meer mensen steeds minder vertrouwen hebben in politiek in het algemeen en Europa in het bijzonder.

Politici. Toont u zich een verantwoordelijk Europese natie en houdt u op met Nederland belachelijk te maken, door met schimmige deals de glasheldere uitspraak van uw volk te verkwanselen. De oplossing is eenvoudig. Gewoon met opgeheven hoofd naar Brussel stappen en zeggen: 'Het Nederlandse volk heeft gesproken. Nederland tekent niet.'

Ab Gietelink is filosoof en theatermaker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden