Opinie

Referendum dwingt politici hun standpunt te verwoorden

Referendum

Politici zouden referenda moeten zien als een verrijking van de representatieve democratie.

Beeld Van Den Bergh Freek

Nog nooit was er zoveel keuzevrijheid. Mensen 'shoppen' wat af: van de smartphone tot de ziektekostenverzekering, alles wordt op persoonlijke voorkeuren afgestemd. Dit in schril contrast met politieke partijen, waar je altijd op een totaalpakket stemt dat nooit helemaal op de voorkeur aansluit.

In zijn opiniestuk van vorige week (Opinie & Debat, 15 december) erkent oud-parlementariër Bas De Gaay Fortman deze frictie niet. Volgens hem is er geen behoefte aan verandering: het referendum is een bijl aan de wortel van de representatieve democratie, zoals Hans Wiegel altijd zo mooi verwoordt.

Het huidige politieke stelsel creëert echter politiek wantrouwen dat funest is voor de gezondheid van onze democratie. Beperkte referenda zijn een veilige manier om daar iets aan te doen.

Partijtrouw blijft onveranderd afnemen. Als mensen één keer in de vier jaar tijd stemmen op basis van wat op dat moment het meest bij hen aansluit heb je al vanaf de verkiezingen een kloof die alleen maar blijft groeien, hoe capabel en deskundig vertegenwoordigers ook zijn.

Daar komt nog eens bij dat verkiezingen niet puur inhoudelijk zijn: alles moet vluchtig en behapbaar zijn. Voor individuele issues hebben politieke leiders tijdens het Carré-debat een halve minuut de tijd. Zo kan het verkeren dat bepaalde standpunten van een partij tijdens verkiezingen helemaal niet aan bod komen en het hele gebeuren ontaardt in een populariteitswedstrijd.

Nu er een referendum aankomt, hoor je politici echter ineens van alle kanten hun standpunten over het associatieverdrag verdedigen. Anno 2015, in een tijd waar diepgaand politiek debat al meermaals dood verklaard is, gaan partijen het inhoudelijke debat aan over een thema dat oorspronkelijk een hamerstuk was!

Omdat politici hun standpunten direct moeten communiceren naar de kiezers worden ze gedwongen hun boodschap op een duidelijke manier te verkopen, en zich in te leven in de leefwereld van hun kiezers.

Op die manier leren politici beter communiceren en krijgt de gemiddelde burger een stukje broodnodige algemene ontwikkeling én de garantie dat politici aandacht besteden aan zijn zorgen.

Representatieve democratie en referenda zijn geen tegengestelden, ze vullen elkaar juist aan. Prachtig om die dialoog te zien.

Europa is één van de thema's waar zo'n dialoog dringend nodig is. Het publieke debat gaat nu alleen over de voor- en nadelen van het verdrag zelf en veel minder over de mogelijke consequenties van het referendum: wat als het parlement en zelfs de regering besluiten het verdrag toch niet te tekenen? Kan dat überhaupt wel? Jammer, want daar maken mensen zich zorgen om. Eigenlijk gaat het referendum over die vraag: is Nederland nog wel baas in eigen land?

Is Nederland de risee van Europa als een meerderheid tegen het associatieverdrag stemt? Als het antwoord op die vraag bevestigend is dan is dat een zeer kwalijke zaak.

Waar in 27 EU-lidstaten niemand meer dan twee seconden heeft nagedacht over het associatieverdrag heeft Nederland er een breed publiek debat over gevoerd: politici zijn uitgedaagd hun standpunt te verdedigen en iedereen is een klein beetje slimmer geworden.

Zo'n debat kan leiden tot kritische vragen voor Brussel, maar daar móet het Europees project tegen opgewassen zijn. Als deze discussie al niet kan, hoe moet er dan ooit een politieke unie komen?

Burgers kunnen tegenwoordig prima een proactieve bijdrage leveren aan de democratie. Een tijdperk waarin mensen beter toegang tot allerlei soorten informatie hebben dan ooit, nog nooit zo goed opgeleid waren en maatwerk aan de orde van de dag is er behoefte om ook de democratie te moderniseren.

In plaats van met angst te reageren zouden politici referenda moeten zien als een verrijking van de representatieve democratie.

Lex Cornelissen is student entrepreneurship met een voorliefde voor innovatie en politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.