'Redding' na crisis van 2008 voerde richting huidige mondiale crisis

De reactie op de crisis van 2008 was - anders dan in 1927 - adequaat, heette het lang. Maar die conclusie was voorbarig, schrijft FAZ in een commentaar.

Beeld epa

Amerika Eerst - die boodschap landt ook goed in de middenklasse, waar de zorg heerst dat de digitalisering binnenkort wellicht ook de eigen arbeidsplaats overbodig maakt, en waar met ergernis gevolgd wordt hoe de inkomensschaar ten gunste van enkele superrijken werkt. Als een van zijn eerste maatregelen heeft Donald Trump aangekondigd dat het Aziatische vrijhandelsverdrag TPP eraan gaat.

Mocht Trump daadwerkelijk een handelsoorlog beginnen, dan zou dat het exportland Duitsland zwaar raken. Een investeringsprogramma voor de afbrokkelende Amerikaanse infrastructuur zou evenwel de mondiale economie kunnen stimuleren. Dat vooruitzicht drijft, samen met de belastingverlaging waarop gehoopt wordt, de koers van de dollar, de rente en de aandelenbeurzen omhoog. Maar wat komt er na dit strovuur, als de met afstand belangrijkste handelspartner van Duitsland een protectionistische koers inslaat en een handelsoorlog met Azië en Europa begint?

Het verschil tussen de financiële crisis van 2008 en de mondiale economische crisis van 1927, zo vertelt men graag, is dat er ditmaal zo'n goede internationale samenwerking bestond tussen regeringen en centrale banken. Vooral het monetaire beleid zou na de instorting van Lehman Brothers verhoed hebben dat de wereldeconomie in de afgrond stortte.

Dat klinkt geruststellend, alsof alles onder controle is. Maar is dat echt zo? Moeten we niet deemoedig worden van het Japanse voorbeeld? Daar is de Bank van Japan al drie decennia bezig met het meest expansieve monetaire beleid uit de wereldgeschiedenis - en toch kan dat geen groei forceren. En de ECB, die hier achteraan rent, is ook aan het einde van haar Latijn.

Wie wil, kan ook heel anders naar de mondiale economische crises kijken. Bijna honderd jaar geleden bestonden er geen 'automatische stabilisatoren', zoals economen goed ontwikkelde sociale systemen in crisistijd noemen. Deze hebben in onze mondiale crisis de massa's voor armoede behoed - niet de conjunctuurprogramma's. Het aandeel van de staat in de economie was destijds in Amerika en Duitsland grofweg half zo hoog als nu. Na 1931 verbood Duitsland de uitvoer van kapitaal, Amerika probeerde geld uit Engeland terug te trekken. Om kapitaalvlucht te verhinderen, trad Engeland uit de goudstandaard. Daarna ging alles glijden.

Je kunt de toenmalige Alleingang van de Britten vergelijken met het Brexit-referendum. Net als toen is er nu een sterke stijging van de schuldenlast in veel landen, een crisis van het monetaire systeem, toenemend protectionisme en de dreiging van aankomende handelsoorlogen tussen China, Amerika en Europa.

Er zijn 'zorgen om de stabiliteit van de ordening waaraan we gewend zijn', zei bondskanselier Angela Merkel woensdag tijdens de parlementaire debatten over de staatsfinanciën. Op internet verschijnen vervalste berichten en doen meningenrobots aan stemmingmakerij: hier moet de politiek regulerend ingrijpen, zei Merkel ook nog. Wil ze de regering in de techniek van internet laten ingrijpen of de openbare meningsvorming bepalen?

Het overtuigt niet als Berlijn internet verantwoordelijk stelt voor het verlies van vertrouwen in de politiek. Want er zijn goede redenen voor de ergernis van veel mensen. Werden tijdens de financiële crisis niet de bonusbankiers gered op kosten van de belastingbetaler? Wordt in de monetaire unie niet de ene regel na de andere verbogen om de euro of Griekenland te redden? Werd de rente niet afgeschaft om het leven van schuldenzondaren te verlichten - zonder rekening te houden met de spaarders? Heeft Berlijn niet de controle over de grenzen opgeheven om vluchtelingen, onder bijval van de staatsradio en de linksliberale media, welkom te heten?

Je kunt dus wel een vraagteken plaatsen achter het verhaal van de geslaagde 'redding' na de financiële crisis van 2008. Uiteindelijk voerde dit beleid richting de veelkoppige mondiale crisis waarop vandaag niemand een antwoord heeft en die onder westerse elites tot een 'status quo-paniek' leidt, zoals een Duitse historicus het uitdrukt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.