ColumnArnon Grunberg

Rechts is geobsedeerd met eigen zieligheid, links met andermans zieligheid

De overbodigheid van de intellectueel, daarover schrijft Hans Ulrich Gumbrecht in de Neue Zürcher Zeitung. Om te beginnen onderscheidt hij drie typen intellectuelen. De progressieve verlichter, Frankrijk rond 1765 – hij noemt Diderot niet, maar hij zal aan hem hebben gedacht.

De onverzoenlijke kritische denker, Hegel, Marx, Adorno, die de bestaande maatschappelijke verhoudingen principieel afwijst.

Tot slot de intellectuele advocaat, een traditie die begon met de schrijver Émile Zola, die het eind 19de eeuw opnam voor de ten onrechte wegens spionage veroordeelde Joodse kapitein Alfred Dreyfus.

In de huidige intellectueel ziet Gumbrecht slechts een figuur die zich beperkt tot de sombere leer der deugdzaamheid. Hij meent dat in de Angelsaksische, academische wereld een jakobijnse terreur van deugdzaamheid (‘Meinungsterror’) zou heersen. De hoogstaande idealen van de jakobijnen resulteerden rond de Franse Revolutie in het guillotineren van duizenden tegenstanders.

De guillotine zal niet snel terugkeren, maar het is denkbaar dat over een decennium een professor van de universiteit wordt verwijderd omdat hij zich heeft vergrepen aan een biefstukje. Voedselvoorschriften en deugdzaamheid, zie de monotheïstische religies, gaan hand in hand.

Zoals Gumbrecht suggereert, de leer der deugdzaamheid houdt competitie in: wie is de waarlijk deugdzame?

Gumbrecht vermeldt niet het verzet van rechts tegen de deugdzaamheid, die in Nederland wordt gepersonifieerd door de ‘gutmensch’. Men veracht deugdzaamheid omdat men zichzelf te zielig vindt voor deugdzaamheid. Rechts is geobsedeerd met eigen zieligheid, links met andermans zieligheid. Christelijk inderdaad; zonder lijden geen betekenis, waarbij de obsessie met andermans zieligheid mij voornamer voorkomt dan die met eigen zieligheid.

Intussen was ik met petekind en zijn moeder in de Elzas beland bij de familie Mann, biologische wijnmakers.

Meneer Mann liet ons wijn proeven en zei: ‘De Alpen groeien, de Vogezen krimpen.’

Hij keek weemoedig én tevreden.

De academische wereld leek even net zo ver weg als de Franse Revolutie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden