Opinie

Recht op gezondheidszorg geldt ook voor depressief kind

'Wanneer een ervaren professional met een langdurige opleiding zich moet voegen naar een ambtenaar die vooral kijkt naar de kosten, komt de kwaliteit van de zorg direct in gevaar.' Kinder- en jeugdpsychiater Wim Bisschops pleit dan ook voor terugkeer van de Jeugd GGZ in de Zorgverzekeringswet.

Beeld anp

Kinderen die een beroep doen op geestelijke gezondheidszorg zijn afhankelijk van de gemeente waar ze wonen, of ze deze zorg ook daadwerkelijk krijgen. Zo geeft de gemeente Almere tot 1 januari 2017 alleen nog crisisgevallen toegang tot de Jeugd GGZ en zijn er al verschillende gemeenten die bepaalde zorginstellingen opdragen geen zorg meer te leveren dit jaar.

Robert Vermeiren, voorzitter van de afdeling Kinder- en Jeugdpsychiatrie van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP), heeft deze kwestie recent aan de orde gesteld: 'Als er een medische indicatie voor het kind is, dan is dat omdat het kind die nodig heeft. Het dan niet geven van hulp druist lijnrecht in tegen de zorgplicht en de rechten van het kind.'

Mijn oplossing is om de Jeugd GGZ terug te plaatsen in de Zorgverzekeringswet en dus uit de Jeugdwet te halen.

Korting

Gezondheidszorg is een wettelijk recht in Nederland. Er heeft voordien geen onderscheid bestaan tussen lichamelijke en geestelijke gezondheidszorg. Dit is veranderd door de overgang van de Jeugd GGZ naar de gemeenten. Bij de invoering van de Jeugdwet is besloten dat de gemeente waar de jeugdige ingeschreven staat, de kosten van de Jeugd GGZ betaalt. Hiervoor ontvangt de gemeente een budget dat is afgestemd op de hulpvraag voor Jeugd GGZ uit het verleden en op basis van het aantal inwoners. Deze berekeningen zijn echter gemaakt op basis van historische gegevens en bevatten daarnaast een flinke korting. Zo is er in Zuid-Limburg een korting van 15 procent toegepast in 2015 en in 2016 nogmaals een korting van 5 procent.

Het kan gebeuren dat de ene gemeente relatief veel meer geld kwijt is aan intensieve geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen dan de andere gemeente. Vooral lange klinische opnames zijn erg kostbaar en kunnen flink drukken op het budget van kleine gemeenten. Deze gemeenten komen in dilemma's terecht waarbij zij voor de keuze komen om het Jeugdzorgbudget aan te zuiveren uit andere potjes, wanneer het budget niet toereikend is. Zou u als gemeente kunnen kiezen tussen een intensief zorgtraject voor twee kinderen in uw gemeente of het ontslaan van ambtenaren?

Grensregio's

Het regelen van de geestelijk gezondheidszorg voor jeugd door gemeenten levert daarnaast nog andere problemen op.

In de grensregio's, waarbij Zuid-Limburg als enige provincie direct te maken heeft met twee dichtbij gelegen grenzen, ontstaan extra complicaties. Het komt geregeld voor dat kinderen in Nederland naar school gaan, maar net over de grens in Duitsland of Franstalig-België wonen (leve de Euregio!). Depressieve of angstige kinderen kunnen nu niet meer in hun eigen landstaal geholpen worden, het kind woont immers in het buitenland. De buitenlandse gemeente waar het kind woont betaalt de GGZ-hulp uiteraard niet. Met als gevolg wanhopige ouders.

De Jeugdwet regelt de bekostiging van zorg tot 18 jaar. Vanaf dat moment nemen de zorgverzekeraars het meestal over, maar niet altijd. Hier ligt dan ook een potentieel gevaar voor de continuïteit van de zorg. Als 18-jarige ben je wel volwassen voor de wet, maar sommigen doen er toch een paar jaar langer over. Over de overgang van adolescent naar volwassene is de laatste jaren veel meer kennis ontstaan. Hulp door volwassenzorg is vaak heel anders van karakter en meestal meer individueel gericht. Voorheen betaalde de zorgverzekeraar de hulp voor kind en jeugdige en jong volwassenen. Nu vallen jeugdigen na hun 18de verjaardag buiten de verantwoordelijkheid van de gemeente en moeten in een geheel ander traject op zoek naar vervangende zorg, via de zorgverzekeraar. Dit onderscheid is niet uit te leggen.

Concurrentie

Het is begrijpelijk dat gemeenten proberen om de kosten van de jeugdzorg in toom te houden. Dat is ook noodzakelijk wanneer ze binnen het gestelde budget willen blijven. Het is echter verontrustend op welke manier ze dat doen. Net als bij de thuiszorg (Wmo) wordt er gekeken naar de goedkoopste aanbieder en de laagste kosten. Lichtere zorg is goedkoper dan zware zorg en minder geschoolde (jonge) hulpverleners zijn goedkoper dan hoogopgeleide hulpverleners.

Sinds de concurrentie in de zorg in 2002 is ingevoerd zijn er talloze hulpverleners en hulpinstellingen binnen de jeugd GGZ bijgekomen. In de eerste lijn wordt de huisarts vaak vervangen door een praktijkondersteuner en aan een instelling in de tweede lijn is soms geen klinisch psycholoog of kinderpsychiater verbonden. Hierdoor staat de deur wijd open voor lichte zorg, verleend door minder ervaren en minder hoog opgeleide professionals. Het effect van deze lichtere zorg op het oplossen van de geestelijke problematiek van kinderen is niet bekend. Wat wel bekend is, is dat het uitblijven van de juiste zorg problematiek snel kan verergeren en voor hoge kosten kan zorgen.

Voorheen werd de jeugdhulpverlening betaald door de provincie, centrale overheid, justitie, gemeenten en zorgverzekeraars. Alle politieke partijen waren het in maart 2014 eens dat als er één financieringsbron zou zijn, veel problemen zouden worden opgelost. De invoering van de Jeugdwet heeft er echter ook voor gezorgd dat de gemeenten tegenwoordig een deel van het ziekenhuis, het personeel en gebouwen moet financieren. Zo behandelen kinderartsen in de ziekenhuizen bijvoorbeeld kinderen met ADHD, waarvoor ze de gemaakte kosten moeten declareren bij de gemeente.

Slechtere behandelingen

Veel van de genoemde argumenten gaan over de financiële en administratieve randvoorwaarden. De centrale vraag die echter voorop staat is of de inbedding van de Jeugd GGZ binnen de algemene jeugdzorg geleid heeft tot betere behandelingen bij jeugdigen in de GGZ. Mijn ervaring en die van veel collega's met mij leert dat er eerder sprake is van slechtere behandelingen. Geregeld maken wij mee dat bijvoorbeeld een regisseur van een gezin ons opeens als hulpverlener gaat voorschrijven wat wij moeten doen. Dat is de wereld op z'n kop. Als hulpverlener willen we graag intensief samenwerken als het gaat om de groep kinderen uit met name problematische gezinnen. Maar wanneer een ervaren professional met een langdurige opleiding zich moet voegen naar een ambtenaar die vooral kijkt naar de kosten, komt de kwaliteit van de zorg direct in gevaar.

Het moge duidelijk zijn dat ik pleit voor terugkeer van de Jeugd GGZ in de Zorgverzekeringswet. Het is dan niet meer nodig om een ongemakkelijk gevoel te hebben wanneer we praten over de rechten van het kind hier in Nederland. Het recht op gezondheidszorg geldt dan ook voor een kind met een depressie en niet alleen bij een gebroken been.

Wim Bisschops, kinder- en jeugdpsychiater.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden