Recensenten, bespreek geen ‘publishing on demand’-boeken

Reguliere uitgevers moeten hun werk als grensbewakers goed blijven doen om het kaf van het koren te scheiden. 

Beeld Theo Audena000

Als recensent bespreek ik honderden boeken per jaar. De laatste tijd wordt het recenseren echter een steeds vervelender klus. Een voorbeeld. Onlangs moest ik een boek bespreken dat was uitgegeven bij uitgeverij Aspekt. Deze uitgeverij vraagt mensen veel geld neer te tellen om hun manuscript – dat meestal door een of meerdere reguliere uitgevers is geweigerd – toch uitgegeven te krijgen, voorzien van ISBN, et cetera. Het was een verschrikkelijk boek, geen touw aan vast te knopen.

Maar ik neem mijn vak als recensent zeer serieus, ik vind het een hele verantwoordelijkheid en ga daar dan ook niet lichtvaardig mee om. Mijn beargumenteerde oordeel was niettemin onbarmhartig: dit eerste deel in wat – God verhoede! – een serie moest worden, was bagger. Vervolgens kreeg ik een e-mail van de auteur, die mijn gegevens had gegoogeld, waarin mij in keurige bewoordingen vol ingehouden woede verweten werd dat ik niet goed kon lezen en eigenlijk mijn vak niet goed verstond.

Onlangs weer mail, ditmaal een Vlaamse auteur die ook zijn weg naar Aspekt had gevonden. Een echt egodocument, een zogenaamde ‘antifilosofie’, een boek dat beweerde de filosofie definitief te weerleggen (wat in feite neerkwam op: ik begrijp het niet, dus kan het niks zijn). Verderop in het boek zat een fikse verdediging van rechts-extremistisch gedachtegoed, van Hitler en Anders Breivik, van wie hij vond dat ze door de geschiedenis wel wat erg slecht waren behandeld. Mijn negatieve recensie voor NBD Biblion, voor wie ik deze recensie schreef, leverde een furieuze

e-mail van de auteur op, inclusief alle bekende argumenten zoals dat ik het boek niet helemaal gelezen had, en niet goed gelezen had, dat ik erop uit was de auteur zwart te maken, et cetera.

Toen ik op Twitter over de verschrikkingen van publishing on demand schreef, hoorde ik geluiden van andere recensenten die zich even-eens hierover opwonden. Eén recensente was zelfs via Facebook en daarbuiten gestalkt en bedreigd omdat ze een ietwat kritische bespreking op haar weblog had gezet (die ik bij nader inzien nog wel vond meevallen).

Voor recensenten is publishing on demand een hel. De manuscripten die uitgeverijen als Aspekt en Boek Scout uitgeven zijn meestal met goede redenen geweigerd door reguliere uitgeverijen. Ze slaan een financieel slaatje uit het leed van mensen die denken dat ze kunnen schrijven. Ze beloven dat het manuscript mooi wordt opgemaakt, dat er een ISBN-nummer wordt aangevraagd en dat de uitgever ervoor zal zorgen dat het boek via de reguliere kanalen in de boekwinkels komt te liggen. Ze zwaaien vaak met de vele honderden titels in hun online portfolio. Voor slechts een paar duizend euro kan nu iedereen een boek publiceren. Dat zo’n boek stilistisch en inhoudelijk vaak bagger is, speelt geen enkele rol. De uitgeverij loopt financieel geen enkel risico.

Maar recensenten worstelen ermee. Het grootste probleem zit hem daarbij in de onprofessionele houding van de auteur. Want iedere kritiek op het boek wordt meteen gezien als een persoonlijke aanval op de persoon van de schrijver. En geloof me: de ego’s van dergelijke schrijvers zijn groot.

Het wordt nog erger als reguliere uitgeverijen dergelijke praktijken zelf in de hand werken. Zo is de christelijke uitgeverij Boekencentrum een samenwerking met Boek Scout aangegaan onder de naam ‘BC-BS’. Boeken die Boekencentrum financieel te risicovol acht, worden naar Boek Scout doorgeschoven. Het voordeel voor de schrijver is dat haar of zijn boek ook in de catalogi van Boekencentrum wordt opgenomen. Het nadeel is dat de auteur zelf haar of zijn boek volledig moet betalen, en dat er vrijwel geen redactiewerk wordt gedaan. Zo verschijnt je boek dus onder het aura van een reguliere en erkende uitgeverij als Boekencentrum (dat bovendien nog een financieel graantje meepikt), maar het is feitelijk publishing on demand. In mijn ogen ondergraven reguliere uitgeverijen met dergelijke constructies hun bestaansrecht. Ze verzieken de boekenmarkt doordat de kwaliteitsbewaking volledig uit het oog wordt verloren.

Het schijnt dat momenteel een miljoen Nederlanders bezig zijn een manuscript te voltooien of in de la hebben liggen. Laten we toch in godsnaam hopen dat reguliere uitgevers hun werk als de grensbewakers goed blijven doen om het kaf van het koren te scheiden. En aan alle recensenten: besteed je tijd nuttig, doe waarvoor je bent aangenomen, en weiger pertinent boeken te recenseren die van publishing on demand-uitgeverijen komen. Als ze niet besproken worden, genereren ze geen aandacht, en zullen ze uiteindelijk – hopelijk – vergeten worden. Tenzij het meesterwerken blijken te zijn. Maar daarover oordeelt geen enkele recensent of uitgeverij, maar alleen de tijd.

Taede A. Smedes is schrijver en recensent bij onder meer de Volkskrant. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.