COMMENTAARArnout Brouwers

Realiteitszin en moreel besef moeten leidend zijn in de Europese reactie op Poetin

Een demonstrant in Kiev verbrandt een poster waarop president Poetin en de Belarussische president Loekasjenko staan afgebeeld.Beeld Getty

Het is hoog tijd Poetin aan zijn eigen woorden te herinneren: geen buitenlandse inmenging in Belarus – anders volgen betekenisvolle stappen.

Angela Merkel, de facto leider van de vrije wereld, is boos. En terecht. Maar wat moet zij doen nu een Duits laboratorium heeft vastgesteld dat Aleksej Navalny – de grootste plaaggeest van het Kremlin, waar men zelfs zijn naam weigert uit te spreken – is vergiftigd met een illegaal chemisch wapen?

Die vraag moet niet alleen Duitsland beantwoorden, maar ook de landen van de Europese Unie. De implicaties van Navalny’s vergiftiging zijn omineus. Het ­gebruikte middel suggereert de betrokkenheid van de Russische staat. Als het middel in handen van derden zou zijn gevallen, of gemaakt kan worden door derden, zou het Kremlin zeer bezorgd hebben moeten reageren en een diepgaand onderzoek hebben ingesteld. Het tegendeel gebeurde.

Dat president Poetin en de oud-KGB-partners die in zijn kielzog aan de macht kwamen nietsontziende ­boeven zijn, is uitgebreid geboekstaafd. ‘Zelfmoord’, gif, moord, ‘ongevallen’ – de opsommingen van het ­ongelukkige lot dat veel tegenstanders van deze kliek treft, zijn lang en somber makend.

Met Navalny wordt de belangrijkste opponent van het Kremlin opgeruimd, net op het moment dat hij weer een nieuw geraffineerd systeem had bedacht om het autoriteiten moeilijk te maken in verkiezingen. Straalt hieruit de kracht van Poetin – of is het juist een indicatie dat hij de greep verliest? Voor beide valt iets te zeggen. Maar is het niet de daad zelf, dan is het toch ­zeker de Kremlinreactie erop die bevestigt dat in ­Rusland een nietsontziende kliek heerst die geen greintje medemenselijkheid toont en ten koste van ­alles aan de macht wil blijven.

Daarbij geldt het Westen als eeuwige vijand – op ­orwelliaanse wijze aan de man gebracht – die telkens als verklaring dient van de onderdrukking van vrije ­expressie in Rusland. En nu ook in Belarus.

Want Poetins zucht naar machtsbehoud en zijn ­paranoïde wereldbeeld zijn ook zichtbaar in zijn reactie op gebeurtenissen daar. De aanvankelijke sympathie van veel Russische media met de Belarussische ­bevolking was opvallend. Maar nadat het Kremlin had besloten dat het aan de macht houden van Loekasjenko voorlopig beter is dan de alternatieven, maakte zij plaats voor de aloude – en in Belarussische context al helemaal idiote – theorieën over westerse complotten.

In Duitsland kan Navalny’s vergiftiging een breekpunt forceren in het jarenlange Ruslandbeleid van Merkel. Zij ligt steeds meer onder vuur voor haar ­omgang met zowel Rusland als China, die nog altijd gestoeld lijkt op ‘Wandel durch Handel’, de ijdele hoop dat landen waarmee je zakendoet uiteindelijk worden als jij.

Er gaan in de Duitse politiek stemmen op Nord Stream 2 – een schadelijk strategisch pijpleiding­project van het Kremlin om onder meer Oekraïne dwars te zitten – alsnog stop te zetten. ‘Er is maar één taal die Poetin verstaat’, aldus Merkels partijgenoot Norbert Röttgen.

Nu Rusland zijn praktijken ook exporteert naar Belarus, moeten realiteitszin en moreel besef ook daar leidend zijn in de Europese reactie. Het is hoog tijd Poetin aan zijn eigen woorden te herinneren: geen buitenlandse inmenging in Belarus – anders volgen betekenisvolle stappen.

Uitgangspunt bij zulke stappen moet zijn: bestraf de elite, maar reik gewone burgers de hand. Denk aan persoonsgerichte sancties tegen de Kremlin- en FSB-elite en een harde aanpak van de Russische witwaspraktijken in de EU. Maar zet de deur open – met ruimhartig gefinancierde studieprogramma’s, visumvrij reizen, en soepele asielprocedures voor echte vluchtelingen – voor de volken met wie we het continent ­delen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden